Anlamı
1) anlamak, idrak etmek; 2) bir şeyin olabileceğine inanmak:
'Ağzımı aradı, rahat mıydım, burada okuyacağımı aklım kesmiş miydi?' -A. Kutlu.
Detaylı Açıklama
Aklı kesmek deyimi, bir şeyi anlayabilmek, idrak edebilmek ya da bir ihtimalin gerçekleşebileceğine kanaat getirmek anlamında kullanılır. Bu deyim yalnızca zihinsel kavrayışı değil, aynı zamanda bir olasılığı içten içe makul bulup kabul etmeyi de anlatır. İnsan bazen söylenen şeyi hemen kavrar; bazen de bir durumun mümkün olup olmadığını tartar ve sonunda 'aklı keser.' Bu yüzden deyimin içinde hem anlama hem de ikna olma boyutu vardır. Günlük dilde özellikle bir planın olabilirliğini, bir kararın gerçekçiliğini ya da bir açıklamanın makul görünmeye başlamasını anlatırken tercih edilir. 'Aklım kesmedi' dendiğinde ise kişi ya tam kavrayamamış ya da inandırıcı bulmamıştır. Deyimin gücü, zihin ile kanaat arasındaki ince geçişi göstermesindedir. Her bilgi anında kabul edilmez; bazı şeylerin akla yatması, kesmesi gerekir. Türkçede idrak, sezgi ve ihtimal değerlendirmesini tek yapıda buluşturan kullanışlı, nüanslı deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Anlatılan hesaba üçüncü seferde aklı kesti, defterin başına oturup kendisi yaptı.
- Yolun bu havada açılacağına aklım kesti, hemen çantayı hazırlamaya başladım.
- Çocuğun o okulu kazanacağına aklı kesti, kaydı için parayı şimdiden ayırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, iki kullanımı vardır. Birincisi kavrayışa, ikincisi inanca bakar; cümlenin gelişi hangisi olduğunu belli eder. Kesmek fiili ikisinde de bir yeterlik bildirir: akıl ya kavramaya yeter ya da kanaate varmaya.
Çok yakındır; ikisi de bir şeyi anlamayı ve olacağına inanmayı anlatabilir. Aklı yatmakta anlamaya başlamak, yani ikna olmaya doğru giden bir süreç öne çıkar. Çoğu cümlede ikisi birbirinin yerine kullanılabilir; aradaki fark keskin değildir.
Aklım kesmiyor denince kişi ya anlatılanı kavrayamadığını ya da sonucu kestiremediğini bildirir. Olumlu biçimdeki «olacağına inanmak» anlamı, olumsuzda «sonucu tahmin edememek» olarak karşılık bulur. İki biçim aynı kalıbı paylaşır, ama anlamları birebir karşıt değildir.