Anlamı
aklın kabul edebileceği bir biçimde, makul: Söyledikleriniz akla sığar gibi değil.
Detaylı Açıklama
Akla sığar gibi sözü, bir durumun makul, kabul edilebilir ya da mantık sınırları içinde değerlendirilebileceğini anlatmak için kullanılır. Bu ifade olumlu biçimiyle de kullanılır, ama daha çok 'akla sığar gibi değil' kalıbı içinde duyulur; yani mantık dışılığı vurgulamak için tersinden işlev görür. Buna rağmen kök anlamı, aklın kabul edebileceği ölçüde olma hâlidir. Bir şey akla sığar gibi ise, onun gerekçesi kurulabilir, sebep-sonuç ilişkisi anlaşılabilir ve insan zihni onu belirli ölçüde yerli yerine oturtabilir. Günlük dilde çoğu zaman tartışmalı olaylar, mantık dışı açıklamalar ya da inandırıcılığı sorgulanan durumlar için kullanılır. Sözün gücü, makullük sınırını bir eşik gibi göstermesindedir. İnsan bir olayı değerlendirirken önce 'bu akla sığar mı?' diye tartar. Dolayısıyla bu ifade, mantığın kabul alanına gönderme yapar. Türkçede düşüncenin sınırlarını ve inandırıcılık ölçüsünü anlatmak için kullanılan pratik, kısa ve etkili kalıplardan biridir.
Örnek Cümleler
- Anlattığı hikâyede akla sığar gibi tek bir ayrıntı yoktu, dinleyenler birbirine baktı.
- Bu fiyatlarla ev almak akla sığar gibi değil, maaşın tamamı taksite gidiyor.
- Sonunda akla sığar gibi bir açıklama yaptılar, tartışma da o gün kapandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aklın kabul sınırını anlatır. Akla sığar gibi olan şey makuldür; gerekçesi kurulabilir, dinleyen onu yerli yerine oturtabilir. Sınırın dışına taşan bir söz ya da davranış için ise olumsuz biçim kullanılır: akla sığar gibi değil.
Çoğunlukla olumsuzuyla, akla sığar gibi değil biçiminde duyulur. Olumlu kullanımı da vardır ama seyrektir; söz asıl gücünü, bir şeyin makul sayılamayacağını bildirdiği yerde gösterir. Kalıbın tamamı birlikte söylenir.
Çünkü uzun bir itirazı tek kalıpla karşılar. Konuşan kişi neden makul bulmadığını tek tek saymaz; sözü söyler ve karşı tarafın da aynı ölçüyü bildiğini varsayar. Kısalığı da bundan gelir.