Anlamı
1) hatırlamak, anımsamak:
'Kız kaybolduktan sonra aklına geldi babası olduğu.' -A. Ümit. 2) bir şeyi yapmayı düşünmek, tasarlamak:
'Bu düşünce aklına gelince delikanlı hemen söze başladı.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Aklına gelmek iki anlam taşır. Birincisi hatırlamak, anımsamaktır: ödenmesi gereken bir fatura, bir tanıdığın adı ya da yıllar önce yaşanmış bir olay zihne yeniden döner. İkincisi bir şeyi yapmayı düşünmek, tasarlamaktır: dükkânı büyütmek, bir işi başka bir yoldan denemek ya da bir yolculuğa çıkmak gibi yeni bir düşünce zihinde belirir. İki anlamda da özne akla gelen şeydir; kişi, akıl sözcüğüne eklenen iyelikle gösterilir: aklıma geldi, aklına gelmedi. Akla gelen şey bir söz, bir kişi ya da mastar hâlinde bir eylem olabilir: annesinin öğüdü aklına geldi, kapıyı kilitlemek aklına gelmedi. Hatırlama anlamı, aklına bir şey gelmek kalıbında da vardır. Olumsuz biçim birinci anlamda bir işin unutulduğunu, ikinci anlamda ise ortada duran bir çarenin hiç kimsenin düşüncesine girmediğini anlatır.
Örnek Cümleler
- Faturayı ödemek aklına gelmedi, gecikme zammıyla birlikte ödemek zorunda kaldı sonunda.
- Bir gün aklına geldi; evi satmak yerine kiraya vermeyi denemeye karar verdi.
- Kimsenin aklına gelmemişti; çatıya güneş paneli koymayı ilk o önerdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü gelmek fiili yön belirtmez. Zihne gelen şey eski bir bilgi de olabilir, yeni bir tasarı da; kalıp ikisini de aynı biçimde karşılar ve ayrımı cümlenin içeriğine bırakır.
Zaman değil, akla gelen şeyin niteliği belirler. Önceden bilinen bir şey zihne dönüyorsa hatırlamadır; yarınki randevunun aklına gelmesi de böyledir, iş gelecekte olsa bile. Zihinde ilk kez beliren bir yapma düşüncesi ise tasarıdır: evi kiraya verme fikri gibi.
Çünkü zihnin iki ayrı hâlini tek kalıpla karşılar. Unutulmuş bir faturayı da, yeni bir kiralama fikrini de aynı sözle anlatmak mümkündür; konuşan kişi ayrı bir fiil aramak zorunda kalmaz.