Anlamı
bir şeyi yapmayı düşünmek, tasarlamak:
'Aklından geçirdiği gerçekmiş gibi telaşlanmıştı.' -N. Cumalı.
Detaylı Açıklama
Aklından geçirmek deyimi, bir şeyi yapmayı düşünmek, zihninde tartmak, tasarlamak ya da henüz açıkça söylemeden içinden planlamak anlamında kullanılır. Bu ifade çoğu zaman düşüncenin sessizce ve kendi içinde dolaşmasını anlatır. İnsan bazen niyetini dile getirmez ama aklından geçirir; yani olasılığı zihninde yoklar, sonucu hayal eder ya da kendi kendine karar aşamasına yaklaşır. Bu yüzden deyim, eylem ile hayal arasındaki orta bölgede durur. Henüz yapılmış bir şey yoktur ama fikir zihne yerleşmiştir. Günlük dilde plan kurma, şüphe, ihtimal değerlendirme, gizli niyet ve tasarlama bağlamlarında sık kullanılır. Bazen olumlu niyetler, bazen de endişe verici senaryolar akıldan geçirilir. Deyimin gücü, söze dökülmeyen düşünceyi görünür kılmasındadır. Bir insanın dıştan sakin görünürken içeride neler kurduğunu anlatmaya yarar. Türkçede iç konuşmayı, sessiz planı ve zihinsel prova hâlini en doğal biçimde ifade eden deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- İstifa etmeyi aylardır aklından geçiriyordu ama kimseye tek kelime söylemedi.
- Evi satmayı bir an aklından geçirdi, sonra bu fikirden hemen vazgeçti.
- Böyle bir şeyi aklımdan bile geçirmedim, bunu nereden çıkardığınızı anlamış değilim.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı değildir. Aklından geçirmek yalnız düşünmedir; karar aşamasına gelmiş olmak gerekmez. Kişi bir ihtimali tartar, sonra vazgeçebilir de; söz bu ara aşamayı bildirir ve bağlayıcı değildir.
Sessizliktir. Düşünce içeride kalır, dışarıya yansımayabilir; başkaları o kişinin ne tasarladığını çoğu zaman bilmez. Deyim bu içeride kalmayı anlatır; sonradan açıklanması da anlamı değiştirmez. Söz, düşüncenin nerede doğduğunu bildirir.
Bir plan, bir öneri, bir kaygı ya da yapılması düşünülen herhangi bir iş için kullanılır. Düşüncenin büyük ya da gizli olması gerekmez; ortak yan, henüz yapılmamış olmasıdır.