Anlamı
akılsızca davranışlarda bulunmaktan kendini kurtarmak:
'Burası Ankara değil, aklını başına al, uslu otur.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişinin düşüncesizce, taşkınca veya akılsızca davranmaktan vazgeçip daha ölçülü, dikkatli ve sağduyulu davranmaya başlaması anlamında kullanılır. Bir bakıma kendine gelmek, toparlanmak ve yaptığı işin sonucunu hesaba katmaktır. İnsan bazen gençlik, öfke, heves ya da dikkatsizlikle yanlış adımlar atar; “aklını başına almak” işte bu dağınık hâlden çıkışı anlatır. Deyim bu yüzden hem uyarı hem beklenti cümlesi olarak çok sık duyulur. “Aklını başına al” dendiğinde kişi yalnızca susması değil, davranışının sonucunu düşünmesi için ikaz edilir. İçinde sertlik olabilir ama temel amaç düzeltmedir. Kişinin zihnini toplayıp kendini dizginlemesi beklenir. Bu nedenle söz, duygusal taşkınlıktan akıllı tutuma dönüşü anlatan güçlü bir halk ifadesidir. Kendini toparlamanın dildeki en yaygın biçimlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Biraz aklını başına al da ne yaptığını düşün.
- Geç yaşadığı olaylardan sonra aklını başına aldı.
- Ailesi onu sürekli aklını başına alması için uyarıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Düşüncesiz, taşkın veya kontrolsüz davranıştan daha akıllı, ölçülü ve sonuç odaklı davranışa geçişi anlatır. Deyim bu yüzden hem uyarı hem beklenti cümlesi olarak çok sık duyulur.
Çünkü kişi henüz büyük zarar doğmadan önce davranışlarını düzeltmeye ve sonucunu düşünmeye çağrılır. Bu deyim, kişinin düşüncesizce, taşkınca veya akılsızca davranmaktan vazgeçip daha ölçülü, dikkatli ve sağduyulu davranmaya başlaması anlamında kullanılır.
Kendine gelmek nasıl kişinin dağınık hâlden toparlanmasıysa, aklını başına almak da düşünce ve davranışı toparlayarak yerli yerine koymaktır.