Anlamı
aklını iyi kullanan saygı görür, kullanmayan kendini küçük düşürür.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, insanın aklını nasıl kullandığına göre ya saygı göreceğini ya da kendini küçük düşüreceğini anlatır. Aynı akıl, doğru kullanılırsa yükseltir; yanlış kullanılırsa kişiyi rezil eder. Bu nedenle atasözü aklın var olmasından çok, kullanılma biçiminin önemini vurgular. İnsan doğuştan bir kapasite taşıyabilir ama onu bilgi, sağduyu, ölçü ve doğru kararlarla desteklemezse bu kapasite onu kurtarmaz. Söz hem öğüt hem uyarıdır. Aklını yerinde kullanan kişi çevresinde güven, saygınlık ve başarı kazanır; düşünmeden hareket eden işe kendi kendini düşürür. Atasözünün kuvveti, vezir ve rezil gibi iki uç sonucu tek merkezde, yanı akılda toplamasından gelir. İnsan kaderinde kendi muhakemesinin payını çok açık biçimde dile getirir. Aklın nimet olduğu kadar sorumluluk da olduğunu söyler.
Örnek Cümleler
- İnsan aklıyla vezir de ölür rezil de; boşuna dememişler.
- Doğru karar verdiğinde herkes saygı duydu, aklınla vezir oldun.
- Düşünmeden konuşunca aklınla rezil olmak da mümkün.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanın sahip olduğu aklı doğru kullanma sorumluluğunu ve bunun hayat sonuçları üzerindeki etkisini vurgular. Bu atasözü, insanın aklını nasıl kullandığına göre ya saygı göreceğini ya da kendini küçük düşüreceğini anlatır.
Çünkü aklın kullanım biçiminin insanı çok yüksek saygınlığa da çok büyük düşüşe de götürebileceği çarpıcı biçimde gösterilmek istenir.
Hayır, zekânın yanında sağduyu, doğru karar, ölçü, deneyimden yararlanma ve aklı yerinde kullanma becerisini anlatır.