Anlamı
yerinde olmayan bir iş yapmak, yersiz düşünmek:
'Bu kadar genç bir kızla evlenmek için Şakir amca aklını şaşırdı herhâlde.' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Aklını şaşırmak deyimi, yerinde olmayan bir iş yapmak, mantıksız düşünmek ya da beklenen ölçünün dışına çıkan kararlar vermek anlamında kullanılır. Bu ifade, kişinin zihninin olağan düzeninden saptığı izlenimini verir; ancak her zaman gerçek bir ruhsal çöküşü değil, çoğu zaman davranıştaki yersizliği eleştirir. Gündelik dilde biri beklenmeyen, aşırı, saçma veya çevresine göre uygunsuz bir şey yaptığında 'aklını şaşırmış' denebilir. Deyimin tonu hafif alaycı da olabilir, ciddi eleştirel de. Buradaki vurgu, kişinin normalde yapmayacağı türden bir davranış göstermesindedir. Bu yüzden bağlam çok önemlidir. Bazen büyük risk alan biri, bazen yaşına uymayan bir karar veren biri, bazen de mantık dışı bir isteğin peşine düşen kişi için kullanılabilir. Türkçede davranıştaki ölçüsüzlüğü ve zihinsel dengesiz görünmeyi, doğrudan delilik demeden anlatan ara bir ifadedir. Şaşkınlıkla kınamanın aynı anda hissedildiği güçlü günlük deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Bu yaşta o işe girmekle aklını şaşırdı herhâlde, kimse anlam veremedi.
- Aklını şaşırmış olmalı; iki yıllık emeğini bir mesajla bir anda sildi.
- Böyle bir teklifi geri çevirdiyse aklını şaşırmış diyorlar arkasından, kimse inanmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlatmaz. Kastedilen, kişinin o kararının yerinde olmamasıdır. Söz bir teşhis değil, dışarıdan bakanın verdiği bir hükümdür ve çoğu zaman şaşkınlıkla söylenir. Kişi kendi yaptığı için de söyleyebilir: aklımı şaşırmışım.
Herkesin tersini beklediği kararlar için uygundur: sağlam bir işi bırakmak, hazır bir fırsatı geri çevirmek, yıllarca kurulan bir şeyi bir anda dağıtmak. Ortak yan, kararın dışarıdan açıklanamaz görünmesidir.
Yakındır ama daha yumuşaktır. Aklını kaçırmak delirmeyi de bildirebilir; aklını şaşırmak ise yalnız yersiz bir iş yapmayı ya da yersiz düşünmeyi anlatır. Bu yüzden ikisi aynı ağırlıkta durmaz.