Anlamı
istenmediği hâlde, aksilik olarak:
'Oysa ki askerdeyken aksi gibi, bir kere bile hastalanmamıştı.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Aksi gibi sözü, bir olayın tam da istenmediği anda, terslik yaratacak biçimde meydana geldiğini anlatmak için kullanılır. Buradaki 'gibi' eki, sanki görünmez bir aksilik gücü devredeymiş hissi verir. İnsan bir işini yoluna koymaya çalışırken beklenmedik bir engel çıkar, tam rahatlamışken sorun olur ya da ihtiyaç duyulan anda terslik yaşanır; işte böyle durumlarda 'aksi gibi' denir. Bu ifade, olayın bilinçli kötü niyetinden çok talihsiz zamanlamasına vurgu yapar. Günlük dilde çok yaygındır çünkü hayatın küçük tersliklerini uzun açıklamalar yapmadan anlatmaya yarar. İçinde hafif yakınma, şanssızlık duygusu ve bezginlik vardır. Tek başına büyük bir felaketi değil, can sıkan, planı bozan, ritmi kıran aksilikleri taşır. Türkçede zamanlama kaynaklı olumsuzlukları anlatmanın en doğal yollarından biridir. İstenmeyen durumun tam da en uygunsuz anda ortaya çıkışını çok kısa ve etkili biçimde görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Tam çıkacaktık, aksi gibi yağmur başladı; bütün planı iptal etmek zorunda kaldık.
- Aksi gibi o gün telefonun şarjı bitti, kimseye haber bile veremedim.
- Yıllardır hiç aksamamıştı; sınav sabahı aksi gibi otobüs yolda bozuldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tam istenmeyen anda çıkan aksiliği anlatır. Olay başka bir zaman olsa sorun değildir; sözü söyleten şey, onun tam da en olmaması gereken anda gelmesidir. Zamanlama sözün merkezindedir.
Çaresizlikle karışık bir kızgınlık vardır. Kişi kimseyi suçlayamaz, olanı da engelleyemez; geriye yalnız talihsizliği dile getirmek kalır ve söz tam bunu yapar. Kimi zaman buruk bir gülüş eşlik eder.
Çünkü herkesin başına gelen bir şeyi karşılar. Ayrıca cümlenin herhangi bir yerine kolayca yerleşir; anlatının akışını bozmadan talihsizliği işaret etmiş olur. Bu esneklik yaygınlığını artırır.