Anlamı
argo kötü duruma düşmek, işi bozulmak:
'Ortak bir kaderimiz var biz kadınların, sonunda ayvayı yiyen biz oluyoruz.' -A. Kulin.
Detaylı Açıklama
Ayvayı yemek, argoda kötü duruma düşmek, işi bozulmaktır. Kalıp kötü bir sonucu bildirir: kişi bir yanlış yapmış ya da bir aksilikle karşılaşmış, işler tersine dönmüştür. Ayva burada yenilen bir yemiş değil, başa gelen iştir; sözün gücü bu ters kullanımdadır. Söz çoğu kez geçmiş zamanla ve ansızın anlamı taşıyan sözcüklerle kurulur: bu sefer ayvayı yedik denir. Kalıp olup bitmiş bir iş için de, yaklaşan bir son için de kurulur: böyle giderse ayvayı yiyeceğiz denir. Sınavda, işte, sağlıkta ve para işlerinde duyulur. Kötü durumun büyüklüğü söylenmez; kalıp yalnız işin bozulduğunu bildirir. Çoğu kez bir anlatının sonunda, olan biteni bağlamak için gelir. Kötü durumun ne olduğu ve neyin yol açtığı cümlede anlatılır; kalıp yalnız sonucu bildirir.
Örnek Cümleler
- Belge süresini kaçırınca ayvayı yedik, başvuru bir yıl daha ertelendi.
- Motor arıza verdi, yol ortasında kaldık; anladık ki ayvayı yedik bu gece.
- Sınavda son soruyu boş bırakınca ayvayı yediğini çıkışta arkadaşına söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Başa gelmeyi anlatır. Dayak ve ceza için kurulan söyleyişlerde olduğu gibi kişi edilgendir: sonucu o karşılar. Kötü durumu kendi hatası getirmiş de olabilir, dışarıdan bir aksilik de; fiil bunu ayırmaz.
Argonun sözüdür; günlük konuşmada, arkadaş arasında geçer. Resmî yazıda yerine başına iş gelmek, zarara uğramak gibi karşılıklar konur. Romanda ve öyküde ise olduğu gibi kullanılır, anlatıcı da kendisi söyler.
Zararı gören kişi yer. Söz çoğu kez birinci çoğul kişiyle kurulur: ayvayı yedik denince yükü paylaşanlar birlikte anılmış olur. Kimin yüzünden olduğu ayrıca söylenir, kalıp onu göstermez.