Anlamı
işte:
'Uykuysa, uyumak bir marifetse al uykuyu diyerek akşama kadar uyudum.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Al, bu kullanımda işte sözcüğünün anlamını taşır. Konuşan kişi, gözünün önündeki bir olayı ya da ortaya çıkan bir sonucu karşısındakine gösterir gibi anar: al, ışıklar yine gitti. Biçimce almak fiilinin emriyle aynıdır, ama iş görmesi başkadır: burada kimse kimseye bir nesne uzatmaz, dinleyenin dikkati bir duruma çekilir. Al sana biçiminde de kurulur: al sana bir sorun daha. Bu biçimde sana, gösterilen durumun dinleyene yöneltildiğini belirtir. Önceden yapılmış bir uyarı doğru çıktığında da kullanılır: al, dediğim çıktı. İşte sözcüğüyle yan yana da gelebilir ve anlamı pekiştirir: al işte, yine geç kaldık. Beklenenle olan arasındaki farkı göstermek için de söylenir: al, iki günlük iş denmişti, bir haftadır bitmedi.
Örnek Cümleler
- Sabah gökyüzünde tek bulut yoktu; al, pikniğin tam ortasında sağanak bastırdı.
- Sabırdan söz ediyordun ya; al sabrı, üç saattir kapıda bekleyip duruyoruz.
- Ucuz olacaktı hani; al sana fatura, geçen aydan tam iki katı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kalıp, kendisinden sonra gelen sözcüğe bağlanır ve onu öne çıkarır; anlamı da o sözcükle birlikte kurulur. Bu yüzden aynı kalıp bir yerde sitem, başka yerde şaşkınlık bildirir.
Biçimce aynıdır, ama işte anlamındaki al ayrı bir kullanımdır. «Al şu çantayı» diyen gerçekten bir şey uzatır, karşıdakinin eline bir şey geçer. «Al, sonunda bozuldu» diye söze giren ise bir şey vermez; yalnız bir olayı gösterir.
Çünkü tek heceyle bütün bir cümlenin yükünü taşır. Söyleyen kişi uzun uzun açıklamaz; kalıbı atar ve dinleyen durumu kendi tamamlar. Vurgu da çoğu zaman sesle verilir.