Anlamı
alacağını isterken ısrar eden, borcunu öderken de güçlük çıkaran kimse.
Detaylı Açıklama
Alacağına şahin, vereceğine karga sözü, alacağını isterken çok sıkı, ısrarcı ve gözü pek davranan; ama borcunu öderken cimri, ağırdan alan ve türlü güçlük çıkaran kimseleri anlatır. Şahin burada ataklık, sertlik ve ısrarı; karga ise kaçamaklığı, isteksizliği ve hoşnutsuz tavrı temsil eder. Söz, kişinin kendi çıkarı söz konusu olduğunda başka, sorumluluğu söz konusu olduğunda bambaşka bir yüz göstermesini eleştirir. Günlük hayatta borç ilişkilerinde, ticarette, alışverişte ya da karşılıklılık gerektiren durumlarda sık kullanılır. İfade, karakterdeki çifte standardı ve menfaat odaklı davranışı görünür kılar. Alırken atik, verirken kaçak davranan bu tutumu iki kuş benzetmesiyle canlı ve unutulmaz biçimde anlatan keskin bir halk sözüdür. Kişinin alacak sırasındaki kararlılığı, borç sırasında yerini oyalanmaya bırakır; söz de bu iki tavrı yan yana koyarak eleştirir.
Örnek Cümleler
- Alacağını her gün arayıp sordu, kendi borcunu üç aydır erteliyor; alacağına şahin, vereceğine karga.
- Kirasını gününde ister ama tadilat parasını bir türlü vermez; alacağına şahin, vereceğine karga.
- Ödünç verdiği kitabı bir haftada geri istedi, aldığını yıllardır iade etmedi; alacağına şahin, vereceğine karga.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şahin alırkenki atikliği, karga verirkenki ağırlığı karşılar. Biri hızla üstüne gider, öteki oyalanır ve isteksiz durur; iki kuş aynı kişinin iki ayrı yüzünü gösterir. Karşıtlık da böyle kurulur.
Alırken ve verirken başka davranan kimseyi hedef alır. Kusur, alacağını istemesinde değil; sıra kendi borcuna gelince aynı kararlılığı göstermemesindedir. Eleştiri bu ikiliğe yöneliktir, söz de tam oraya basar.
Değildir. Herkes hakkını isteyebilir; söz bunu ayıplamaz. Ayıpladığı şey, aynı titizliğin borç öderken gösterilmemesidir. Kirasını gününde isteyip tadilat parasını geciktiren ev sahibi bu ikiliğin tanıdık bir örneğidir.