Anlamı
borç zamanında ödenmezse borçluluk duygusu gevşer, hastalık uzun süreli olursa ölüme yol açar.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü iki ayrı durumu anlatır. Birincisine göre borç zamanında ödenmezse borçluluk duygusu gevşer; borçlu borcunu unutur ya da önemsemez olur. İkincisine göre dert, yani hastalık uzun sürerse ölüme yol açar. İki yarı aynı uzama düşüncesiyle bağlanır: zaman geçtikçe borçluluk duygusu gevşer, uzun süren dert de can alır. Söz bir borcu erteleyen birine bir uyarı olarak söylenebilir: borç uzadıkça borçlu onu unutabilir. İlk yarıda uzayan şey borcun ödeme süresidir, ikinci yarıda hastalığın süresi; fiiller de buna göre ayrılır: kalır ve alır. İki yarı uyaklı bir biçimde kurulmuştur; bu da sözü akılda tutulur kılar. Atasözü zamanın iki ayrı yükteki etkisini anlatır. Alacaklı için bu gevşeme bir kayıptır; parasını geri almak giderek zorlaşabilir.
Örnek Cümleler
- Yıllar önce aldığı parayı arkadaşı hatırlatınca adam şaşırdı; aradan geçen zamanda o borcu aklından çıkarmıştı; borç uzayınca kalır, dert uzayınca alır.
- Kirayı ertelemeye alışan kiracı, birikmiş borcu artık dert etmez olmuştu; borç uzayınca kalır, dert uzayınca alır.
- Uzun yıllar yatağa bağlı kalan yaşlı adamın hastalığı sonunda canını aldı; borç uzayınca kalır, dert uzayınca alır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kalmak, borcun ödenmeden kalmasını, unutulup gitmesini anlatır. Almak ise derdin, yani hastalığın sonunda insanın canını almasıdır. Uyaklı iki fiil, uzamanın iki ayrı sonucunu kısa ve akılda kalır bir biçimde gösterir.
Borç iyi güne kalmaz, borcun ilk fırsatta ödenmesini öğütler. Borç uzayınca kalır ise borç ertelendiğinde ne olacağını söyler: borçluluk duygusu gevşer. İki atasözü aynı ödevi farklı yönlerden hatırlatır.
Dert burada hastalık anlamındadır. Atasözüne göre uzun süren bir hastalık sonunda ölüme yol açabilir. Bu yarı, borç yarısındaki gevşemenin tersine, sonu ölümle biten bir yükü anlatır ve bir kaygıyı dile getirir.