Anlamı
alacağı vereceğinden çok olmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir hesaplaşma sonunda kişinin vereceğinden çok alacağı olduğunun ortaya çıkması anlamında kullanılır. En temel kullanımında borç-alacak ilişkisini anlatır; yani kişi toplam hesabı yaptığında zararda değil, karşı taraftan hak talep edecek durumda olduğunu görür. Ancak deyim yalnızca maddi hesapla sınırlı kalmaz. Mecazen bir tartışma, bir iş ilişkisi ya da karşılıklı fedakârlık değerlendirmesinde de kullanılabilir. İnsan bazen kendini borçlu sanarken asıl alacaklı çıkabilir; bazen de karşı tarafın kendisine daha fazla yükümlülüğü olduğu anlaşılır. Bu yüzden ifade, durumun sanıldığı gibi olmadığını gösteren bir hesap düzeltmesi niteliği taşır. İçinde hak, denge ve karşılıklı yükümlülük fikri vardır. Gündelik dilde hem gerçek para hesabı hem de ilişki muhasebesi için rahatlıkla geçer. Sözün etkisi, sonucu tek hamlede tersine çevirmesindedir; borçlu sanılan kişi alacaklı çıkınca güç dengesi de değişir. Böylece beklenmedik haklılık veya avantaj durumu kısa ve net biçimde anlatılmış olur.
Örnek Cümleler
- Dediklerini duysan sen de alacaklı çıktı dersin.
- Ben ona borçluyum sanıyordum, meğer o bana karşı alacaklı çıkmış.
- Bu gidişle yakında o da alacaklı çıkıyor diye konuştular.
Kökeni ve Hikayesi
Söylenenlere göre ifade, doğrudan ticaret ve hesap kültüründen doğmuştur. Hesap sonunda kimden ne çıkacağı önem taşıdığı için 'alacaklı çıkmak' sözü zamanla mecazi alanlara da yayılmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, en yaygın anlamı maddi hesap olsa da mecazen emek, hak ve ilişki değerlendirmelerinde de kullanılabilir.
Borçlu veya ekside sanılan kişinin aslında hak sahibi ya da artıda olduğunun ortaya çıkmasını anlatır.
Karşılıklı ilişkilerde haklı tarafın veya daha çok emek verenin aslında alacaklı durumda olduğunu vurgular. Hesap sonunda kimden ne çıkacağı önem taşıdığı için 'alacaklı çıkmak' sözü zamanla mecazi alanlara da yayılmıştır.