Anlamı
alacağı vereceğinden çok olmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir hesaplaşma sonunda kişinin vereceğinden çok alacağı olduğunun ortaya çıkması anlamında kullanılır. En temel kullanımında borç-alacak ilişkisini anlatır; yani kişi toplam hesabı yaptığında zararda değil, karşı taraftan hak talep edecek durumda olduğunu görür. Ancak deyim yalnızca maddi hesapla sınırlı kalmaz. Mecazen bir tartışma, bir iş ilişkisi ya da karşılıklı fedakârlık değerlendirmesinde de kullanılabilir. İnsan bazen kendini borçlu sanarken asıl alacaklı çıkabilir; bazen de karşı tarafın kendisine daha fazla yükümlülüğü olduğu anlaşılır. Bu yüzden ifade, durumun sanıldığı gibi olmadığını gösteren bir hesap düzeltmesi niteliği taşır. İçinde hak, denge ve karşılıklı yükümlülük fikri vardır. Gündelik dilde hem gerçek para hesabı hem de ilişki muhasebesi için rahatlıkla geçer. Sözün etkisi, sonucu tek hamlede tersine çevirmesindedir; borçlu sanılan kişi alacaklı çıkınca güç dengesi de değişir. Böylece beklenmedik haklılık veya avantaj durumu kısa ve net biçimde anlatılmış olur.
Örnek Cümleler
- Hesaplar toplanınca borçlu sandığımız ortak alacaklı çıktı, masadaki herkes şaşırdı.
- Yıl sonu dökümünde şirket, uzun süredir ödediği tedarikçiye karşı alacaklı çıkmış.
- Ortak masrafları tek tek yazınca komşumuz alacaklı çıktı, farkı hemen ödedik.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hesap tamamlanıp iki taraf karşılaştırıldığında söylenir. Verilecekle alınacak yan yana konur; alınacak fazla geliyorsa kişi alacaklı çıkmış olur. Ortaklar arasında, bir yıl sonu dökümünde ya da ortak masraflar bölüşülürken sık duyulur.
Hesabın sonucunu göstermek için seçilmiştir. Alacak hesaptan önce de vardır, ama kişinin alacaklı olduğu ancak verilecekle alınacak toplanıp karşılaştırılınca anlaşılır. Çıkmak fiili, sonuç bildiren başka kullanımlarındaki gibi bu ortaya çıkış anını taşır: haklı çıkmak, yanlış çıkmak.
Asıl kullanımı hesaptır. Benzetme yoluyla karşılıklı emek, fedakârlık ya da yükümlülük tartıldığında da söylendiği olur; ortak yan, sonucun kişinin lehine çıkmasıdır. Ölçü yine iki tarafın karşılaştırılmasıdır.