Anlamı
1) yetkilerini elinden alıp birini yerinden uzaklaştırmak, atmak, kovmak; 2) kapıp yere vurmak; 3) mec. kötülemek, değersiz göstermek:
'Her on yılda bir, geçmişten bu yana süregelen edebiyatı alaşağı ediyoruz.' -T. Uyar.
Detaylı Açıklama
Alaşağı etmek deyimi, birini bulunduğu yerden indirmek, yetkisini elinden almak, yere sermek ya da mecaz olarak değerini düşürmek anlamlarında kullanılan çok yönlü bir ifadedir. Fiziksel kullanımında gerçekten yere vurmayı veya devirmeyi anlatabilirken, mecaz kullanımında bir kişinin makamdan düşürülmesini, otoritesinin kırılmasını veya saygınlığının azaltılmasını ifade eder. Bu yüzden siyasi, toplumsal, kurumsal ve edebi bağlamlarda sık karşılık bulur. Bir düşünceyi, kişiyi ya da yapıyı alaşağı etmek, ona karşı sert bir tasfiye veya değersizleştirme hareketidir. Deyim yalnız sıradan eleştiriyi değil, kökten sarsmayı ima eder. Günlük dilde, birini bulunduğu yerden indirme kararlılığını ve şiddetini anlatırken çok etkilidir. Eski gücün yerinden edilmesi duygusunu taşır. Yüksekten aşağıya indirme imgesi sayesinde, otorite kaybını son derece somut biçimde görünür kılan güçlü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Bir gecede butun otoritesini alaşağı ettiler.
- Oylamayla genel müdürü alaşağı ettiler, yerine genç bir isim atandı.
- Uzun süredir koltuğunu sağlamlaştırmaya çalışıyordu ama sonunda alaşağı ettiler onu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birini ya da bir şeyi bulunduğu güçlü yerden düşürme, sarsma, etkisizleştirme ve değer kaybına uğratma etkisini anlatır.
Hayır; fiziksel devirmeden mecazı olarak makamdan indirme, itibarsızlaştırma ve düşünceyi çökertmeye kadar geniş kullanılır. Fiziksel kullanımında gerçekten yere vurmayı veya devirmeyi anlatabilirken, mecaz kullanımında bir kişinin makamdan düşürülmesini, otoritesinin kırılmasını veya saygınlığının azaltılmasını ifade eder.
Çünkü yükselmiş olanı aşağı indirme imgesiyle, kaybın ve sert müdahalenin etkisini çok somut biçimde verir.