Anlamı
alçak gönüllü olan toplum içinde saygı görür ve yücelir, kendisini herkesten üstün gören sevilmez ve toplum içinde iyi bir yer edinemez.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, alçak gönüllü olan kişinin toplum içinde daha çok saygı görüp yükseleceğini; kendini herkesten üstün gören kibirli kişinin ise sonunda gözden düşeceğini anlatır. Buradaki uçmak ve konmak benzetmesi, insanın toplumsal konumunu ve insanlar üzerindeki etkisini simgeler. Alçak uçan, yani ölçülü, sakin ve mütevazı davranan kişi daha sağlam ve yüce bir yere konar. Buna karşılık yüksekten uçan, yani kendini beğenmiş, gösterişli ve tepeden bakan kimse sonunda alçalır. Halk bilgeliği burada kalıcı saygının kibirle değil, tevazuyla kazanıldığını söyler. İnsan kendini ne kadar büyütürse o kadar kırılgan hâle gelir; alçak gönüllülük ise kişiye ağırlık ve güven kazandırır. Bu atasözü özellikle başarı, makam, bilgi ve zenginlik karşısında şımarmamayı öğütler. Çünkü toplum gözünde değer, yalnız sahip olunan şeylerle değil, o şeyleri taşıma biçimiyle de belirlenir. Tevazu insanı hafifletmez, aksine yükseltir. Kibir ise yükseliş gibi görünse de insanı düşüşe hazırlar.
Örnek Cümleler
- Ne kadar yükseldiyse o kadar sade kaldı, herkes onu sever; alçak uçan yüce konar, yüce uçan alçak konar.
- Kürsüye çıkınca eskileri tanımaz oldu, şimdi yanında kimse yok; alçak uçan yüce konar, yüce uçan alçak konar.
- Ustalığını hiç öne sürmedi, adı kendiliğinden duyuldu; alçak uçan yüce konar, yüce uçan alçak konar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Uçmak kişinin kendini nasıl gösterdiğini, konmak ise toplum içinde sonunda nereye yerleştiğini anlatır. Söz bu ikisini ters orantıyla bağlar: gösteriş ne kadar yüksekse varılan yer o kadar aşağıdadır.
Değildir. Kastedilen şey ölçülü ve gösterişsiz davranmaktır; kişi kendini büyütmez, işini yapar. Sözün övdüğü tutum çekingenlik değil, alçak gönüllülüktür. Toplumun saygısı da bu tutuma gösterilir.
Toplum içinde sevilmez ve iyi bir yer edinemez. Yükseldiğini sandığı yerden aşağı konar; söz bunu bir tehdit gibi değil, çok kez görülmüş bir sonuç olarak bildirir.