Anlamı
sağlıklı, kanlı canlı:
'Şahsına bakarsan iri yarı, alı alına, moru moruna, dinç, ablak bir insan...' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kimsenin sağlıklı, canlı, kanlı canlı ve dinç bir görünüşe sahip olduğunu anlatır. Yüzün al al, moru moruna olması, bedendeki canlılığın ve sağlık belirtisinin dışarı vurmasıdır. Bu nedenle söz, özellikle rengi yerinde, kuvvetli ve diri görünen kişiler için kullanılır. İçinde hafif hayranlık ve gözleme dayalı bir memnuniyet vardır. İnsan sadece hasta olmayabilir; bunun ötesinde güçlü, sağlam ve bakımlı bir görünüm taşıyabilir. Deyim tam da bu canlı hâli yakalar. Günlük dilde yaşlı genç fark etmeksizin sağlıklı görünüşü övmek için kullanılır. Sözün gücü, renk üzerinden sağlık imgesi kurmasından gelir. Solgunluk yerine dolgunluk ve canlılık vardır. Bedensel iyiliğin yüze ve tene vurmuş hâlini çok doğal ve sıcak biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Seksenine geldi, hâlâ alı alına moru moruna, her sabah yürüyüşe çıkıyor.
- Yazı köyde geçiren çocuk eve alı alına moru moruna döndü.
- Hastalıktan çıkalı bir ay olmadı, şimdiden alı alına moru moruna oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bedendeki canlılığı över; solgunluğun karşıtı olarak kurulur. İçinde hafif bir beğeni de bulunur. İki renk yan yana anıldığı için övgü tek bir belirtiye değil, genel görünüşe bağlanır; ölçü de bu bütünlüktür.
Yoktur. Çocuk için de yaşlı için de söylenir; belirleyici olan yaş değil, kişinin sağlıklı ve canlı görünmesidir. Kalıp bu görünüşü tek başına ölçü alır, gerisi bağlama kalır.
Değildir. O kalıp telaş ya da yorgunluktan kızarmış bir yüzü anlatır ve anlıktır; bu kalıp ise sürekli bir sağlık görüntüsünü bildirir. İkisi biçimce yakın, anlamca ayrıdır.