Anlamı
ar damarı çatlamış.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, utanması kalmamış, yüzü kızarmayan, toplumun ayıplayacağı şeyleri sıkılmadan yapan kişiler için kullanılır. Aslında 'ar damarı çatlamış' ifadesinin bir çeşitlemesidir ve aynı utanmazlık, yüzsüzlük ve çekinmezlik alanına işaret eder. İnsanların çoğu bazı davranışları yaparken ayıplanma, kınanma veya mahcup olma ihtimali hisseder; ama bu deyimle anlatılan kişi böyle bir iç engeli sanki tümden kaybetmiştir. Bu nedenle söz, yanlışın kendisinden çok onu sıkılmadan yapabilmeyi anlatır. Günlük dilde açık yüzsüzlük, pervasızlık, yalanın sürdürülmesi, haksız istekte ısrar veya toplumsal ölçülere hiç aldırmama durumlarında duyulur. Sözü söyleyen kişi, karşısındakinin utanma sınırını yitirdiğini düşünür. Deyimin sertliği de buradan gelir. Hata tek başına mesele değildir; o hataya rağmen yüzü kızarmamak asıl eleştiri noktasıdır. Toplumsal ar duygusunun yokluğunu keskin ve halk ağzına yakın bir ifadeyle dile getirir.
Örnek Cümleler
- Yalanı yüzüne vurdular, gözünü bile kırpmadı; alın damarı çatlamış resmen.
- Aynı kapıya yine geldi, hiç sıkılmadan aynı şeyi istedi; alın damarı çatlamış.
- Alın damarı çatlamış bir adam, ne söylersen söyle üstüne alınmaz.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Utanma duygusunun kalmadığını anlatır. Yüzü kızartan iç engel sanki kopmuştur; kişi ayıplanacak bir işi yaparken çekinme belirtisi göstermez. Benzetme bu kopuşu alında, gözle görülür bir yerde kurar.
Aynıdır. Alın damarı çatlamış, ar damarı çatlamış sözünün bir çeşitlemesidir; iki kalıpta yalnız alın ile ar yer değiştirir, anlatılan yüzsüzlük aynıdır. Aralarında bir ayrım yoktur; hangisinin seçileceği söyleyene kalmıştır.
Söylenebilir. Ölçü davranışın kaç kez tekrarlandığı değil, utanmazlığın derecesidir; yeterince yüzsüz tek bir davranış da bu sözü getirebilir. Kalıp süreklilik şartı koymaz; sıkılmadan yapılmış olması yeter.