Anlamı
utanç duyulacak şeyleri sıkılmadan yapan, utanmaz.
Detaylı Açıklama
Ar damarı çatlamış sözü, utanç duyulacak şeyleri sıkılmadan yapan, utanmaz kimseler için kullanılır. Ar utanma duygusudur; damarının çatlaması, bu duygunun büsbütün yitirildiğini anlatan bir benzetmedir. Kalıp utanılacak bir işi yaparken ya da yaptıktan sonra hiç sıkılmamayı anlatır: kişinin yüzü kızarmaz, özür dilemez, hiçbir şey olmamış gibi davranır. Söz ağır bir yargıdır. Ar ve hayâ perdesi yırtılmak kalıbı da aynı utanmazlığı bildirir; ikisi yan yana kullanılır. Halk dilinde utanma duygusu insanı toplum içinde tutan bağ sayıldığı için, onun yitirilmesi en ağır kusurlardan biri gibi anlatılır. Kalıp sıfat olarak da kullanılır: ar damarı çatlamış adam denildiğinde kişinin huyu doğrudan adlandırılmış olur. Yüze karşı söylendiğinde ağır bir hakaret sayılır; öfkeyle de, soğuk bir küçümsemeyle de söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Onca yalanın ardından hâlâ kürsüye çıkabiliyorsa adamın ar damarı çatlamış demektir.
- Milletin hakkını yiyip sırıta sırıta dolaşıyor; şu adamın ar damarı çatlamış.
- Yakalandığı hâlde özür bile dilemedi, belli ki ar damarı çatlamış birisi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Utanç duyulacak şeyleri sıkılmadan yapan kimseler için. Kalıp hem yüklem hem niteleme olarak kurulabilir; iki biçimde de yargı aynıdır. Çatlamış sıfat-fiili tamlamayı doğrudan bir hükme çevirir; söz kişiye yapışır.
Utanma duygusu bedenin bir parçası gibi, bir damar olarak düşünülür. Damarın çatlaması o duygunun zarar görüp işlemez olmasını anlatır; kişi artık utanması gereken yerde utanmaz. İmge bedenden alındığı için yargı da sert duyulur.
İkisi de aynı utanmazlığı bildirir ve çoğu zaman yan yana kullanılır. Biri damar, öteki perde benzetmesiyle kurulmuştur; anlatılan durum aynıdır, değişen yalnız seçilen imge ve söyleyişin uzunluğudur.