Anlamı
biniciler doru ve kır donlu atları, sarı, al ve yağız renkli olanlardan daha üstün sayarlar, o nedenle at alırken seçimi ona göre yapmak gerekir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, özellikle at seçimi üzerinden tecrübe ve incelik bilgisi aktarır. Hangi ata binileceği, hangisinin elde tutulacağı, hangisinin alınacağı gibi konularda halkın uzun gözlemlerinden süzülmüş bir tercih sıralaması sunar. Söz dört rengi sıraya koyar: al alınmaz, yağız satılır, doruya binilir, kır beslenir. Biniciler doru ve kır donlu atları al ve yağız olanlardan üstün saydığı için seçim buna göre yapılır. Kullanım amacına göre hangi niteliğin öne çıktığını bilmek gerekir. Atasözü bu yönüyle binicilerin deneyiminden süzülmüş bir at bilgisi taşır. Halk dili bunu at renkleri üzerinden hafızada kalacak şekilde öğretmiştir. Tecrübeli kişi, neyi alacağını, neyi satacağını, neye bineceğini ve neyi besleyeceğini ayırt eder. Atasözü de seçimde rastgele değil, birikime dayalı davranmanın önemini anlatır.
Örnek Cümleler
- Pazarda al donlu tayı öven satıcıya başını salladı; alma alı, sat yağızı, bin doruya, besle kırı.
- Doru olanı seçmesi boşuna değildi; alma alı, sat yağızı, bin doruya, besle kırı.
- Kır tayı ahırda bıraktı, satmaya kıyamadı; alma alı, sat yağızı, bin doruya, besle kırı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Dört at donu sıralar: al, yağız, doru ve kır. Her birine ayrı bir fiil düşer; söz böylece hem rengi hem de o renge yapılacak işi birlikte verir. Dört buyruk tek cümleye sığdırılmıştır.
Doru ve kır donlu atlar üstün sayılır. Al ve yağız olanlar bunların gerisinde tutulur; at alınırken seçimin buna göre yapılması istenir. Söz bu tercihi dört fiille özetler.
Söz at seçimine dair bir binici bilgisidir; içeriği baştan sona at donlarıyla ilgilidir. Başka bir alışverişe taşınması söyleyenin benzetmesine kalır; kalıbın kendisi at dışında bir hüküm kurmaz.