Anlamı
insan yaptığı herhangi bir şey için mutlaka karşılık bekler.
Detaylı Açıklama
Almadan vermek Allah'a mahsus atasözü, insanın yaptığı herhangi bir şey için mutlaka karşılık beklediğini, karşılıksız vermenin ise yalnız Tanrı'ya yakıştırıldığını anlatır. Buradaki temel vurgu, insan doğasının karşılık beklemeye yatkın olduğu üzerinedir. Bir iyilikte teşekkür, bir emekte ücret, bir yardımda değer bilme, bir ilişkide bağlılık beklenir. Atasözü bu beklentiyi insanlık hâli olarak kabul ederken karşılıksız vermeyi insanın ulaşamayacağı ilahi bir düzeye yerleştirir. Böylece hem insanın sınırını hem de idealleştirilen cömertliği aynı anda anlatır. Günlük hayatta vefa, borç, çıkar ilişkileri ve karşılıklı beklentiler konuşulurken sık kullanılır. Kimi zaman sitemle, kimi zaman dünyayı olduğu gibi anlatan bir kabullenişle söylenir. Türkçede iyilik, çıkar ve insan tabiatı üzerine kurulu en açık halk hükümlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Bir iyilik yaptı, karşılığında adının anılmasını bekledi; almadan vermek Allah'a mahsus.
- Her yardımın altından hep bir beklenti çıkıyor; almadan vermek Allah'a mahsus.
- Kimse boşuna emek harcamıyor bu dünyada; almadan vermek Allah'a mahsus.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Suçlamaktan çok tarif eder. Karşılık beklemek insanlık hâli sayılır; söz bunu bir kusur gibi değil, olağan bir davranış gibi ortaya koyar. Kimi cümlede yine de sitem duyulur.
En uç örneği vermek için. Karşılıksız vermek insana değil, ancak Tanrı'ya yakıştırılır; söz böylece o davranışı insan ölçeğinin dışına çıkarır. Bir hedef değil, bir sınır konmuş olur; ölçü de buradan alınır.
Söz bu konuda kesin konuşur: insan yaptığı şey için mutlaka bir karşılık bekler, karşılıksız vermek yalnız Tanrı'ya yakıştırılır. Beklenen şey her zaman para ya da çıkar olmayabilir; bir teşekkür, bir değer bilme, bir gönül borcu da karşılık sayılır.