Anlamı
ayıplanacak bir duruma düşmeden, şerefiyle başarı göstermiş olarak:
'Bütün savaşlardan alnının akıyla çıkmış bir denizci. Hiç yenik düşmemiş.' -Z. Selimoğlu.
Detaylı Açıklama
Alnının akıyla deyimi, bir işi ayıplanacak hiçbir duruma düşmeden, şerefiyle, dürüstlüğüyle ve başarıyla tamamlamak anlamında kullanılır. Bu ifade, sonucun yalnız başarılı değil, aynı zamanda lekesiz ve başı dik biçimde elde edildiğini gösterir. İnsan bazen bir işi başarabilir; ancak bunu yaparken hile, ayıp, eksik ya da tartışmalı yollar izleyebilir. 'Alnının akıyla' demek, işte tam da bunun tersini anlatır: başarı hem temizdir hem meşrudur. Günlük hayatta sınav, iş, görev, mücadele, yarışma veya zor bir süreçten onuruyla çıkan kişiler için çok sık kullanılır. Deyim, toplumsal saygınlık ile kişisel vicdan rahatlığını aynı çizgide buluşturur. Yalnız sonuca değil, o sonuca nasıl varıldığına da önem verir. Bu yüzden ahlak ile başarı arasındaki bağı güçlü biçimde kurar. Şerefiyle tamamlanmış emek ve mücadelenin dildeki en saygın ifadelerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Görevini alnının akıyla tamamladı, arkasından kimse tek bir söz söyleyemedi.
- Bütün o uzun soruşturmalardan alnının akıyla çıkmayı sonunda yine başardı.
- Askerliğini alnının akıyla yaptı, belgesinde tek bir kötü not yok.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlatmaz. Başarının yanında ayıplanacak bir duruma düşülmemiş olması da gerekir; ikisi birlikte aranır. Kazanılmış ama lekeli bir sonuç için kalıp kurulmaz. Şerefiyle çıkmak burada asıl ölçüdür; yol da sonuç kadar sayılır.
Lekesizliği katar. Kara ile kurulan karşıtlıkta ak, üzerine hiçbir gölge düşmemiş olmayı bildirir; alın da bu temizliğin görüldüğü yer sayılır. Benzetme böylece renk üzerinden kurulmuş olur.
Hayır. Biten bir iş için söylendiği gibi ileriye dönük de kurulur: bu işten alnımızın akıyla çıkalım diyen kişi, hem başarmayı hem de ayıplanacak bir duruma düşmemeyi diler. Kalıbın iki şartı dilekte de korunur.