Anlamı
1) yatağına veya donuna işemek; 2) mec. çok korkmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, temel anlamıyla kişinin yatağına ya da donuna işemesini anlatır; mecaz anlamda ise çok korkmayı ifade eder. Günlük dilde kaba ve doğrudan bir anlatımı vardır. Çocukların altına etmesi gerçek anlamda söylenebilirken, yetişkinler için daha çok korkunun aşırı derecesini anlatan mecazi kullanım öne çıkar. Bir insan ani bir tehlike karşısında, sert bir tehditle, büyük bir şaşkınlıkla ya da dayanamayacağı bir baskıyla karşılaşınca 'altına etti' denebilir. Mecaz kullanımda vurgulanan şey korkunun aşırılığıdır. Deyim, zarif sayılmaz; bu yüzden daha çok samimi, sert veya argo tonlu konuşmalarda yer bulur. İçinde küçümseme, alay ya da abartı bulunabilir. Yalnızca korkuyu değil, o korkunun kişiyi düşürdüğü çaresiz ve küçük durumu da hissettirir. Fiziksel mahcubiyet ile ruhsal çöküşü bir araya getiren kaba ama etkili bir halk anlatımı olarak yaşar.
Örnek Cümleler
- Çocuk gece yine altına etmiş, çarşafları sabaha karşı yeniden değiştirdik.
- Kapıdaki o gürültüyü duyunca korkudan neredeyse altına edecekti zavallı adamcağız.
- Patron bağırmaya başlayınca hepsi altına etti, kimse ağzını bile açamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamda kullanılır. Birincisi yatağına ya da donuna işemeyi, ikincisi çok korkmayı bildirir. Hangisinin kastedildiğini cümlenin gerisi gösterir: gece yatağını ıslatan çocuk için ilki, bir gürültüden ödü kopan yetişkin için ikincisi anlaşılır.
Korkunun bedende yarattığı etkiden gelir. Aşırı korku kişinin kendine hâkim olmasını zorlaştırır; kalıp bu kaybı en uç örneğiyle anlatarak korkunun derecesini gösterir ve abartıyı bilerek kullanır.
Değildir. Resmî bir metinde ya da uzak biriyle konuşurken yeri yoktur. Aynı korkuyu anlatan başka kalıplar varken bunun seçilmesi, konuşanın da sertliği göze aldığını gösterir. Seçim bir tavır bildirir.