Anlamı
1) 'ne hoş' anlamında kullanılan bir söz: Ama ne manzara! Ama ne film! 2) 'şaşılacak niteliği olan' anlamında kullanılan bir söz: Ama ne kılık!
Detaylı Açıklama
Ama ne sözü, bir şeyi 'ne hoş' diye beğenirken ya da şaşılacak bir niteliği olduğunu belirtirken kullanılan vurgulu bir kalıptır. Tek başına görünüşü kısa olsa da bağlama göre yüksek etki üretir. 'Ama ne manzara', 'ama ne film', 'ama ne kılık' gibi kullanımlarda, konuşan kişi karşısındaki şeyin sıradan olmadığını, dikkat çekici ya da çarpıcı bir nitelik taşıdığını belirtir. Bu nitelik olumlu da olabilir, olumsuz da. Yani söz, tondan bağımsız düşünülemez. Beğeniyle söylendiğinde hoşluğu büyütür; şaşkınlıkla söylendiğinde niteliğin olağandışılığını öne çıkarır. Bu yönüyle kısa ama çok esnek bir ünlem yapısıdır. Günlük dilde özellikle ani duygusal tepkilerde, görsel etkiyi güçlendirmede ve anlatımı canlılaştırmada sık kullanılır. Deyim olmaktan çok kalıplaşmış söz ifadesi niteliğindedir. Türkçede az sözcükle yoğun duygu yükleyen, ses tonu ile anlamı katlanan dikkat çekici yapılardan biridir. Etkinin boyutunu doğrudan yükseltir.
Örnek Cümleler
- Tepeye çıkıp dönüp baktık: ama ne manzara, anlatmaya kelimeler yetmez!
- Kapıdan girdiğinde hepimiz bir baktık, ama ne kılık; salon şaşkına döndü.
- Dün akşam seyrettiğimiz filmi sana anlatamam, ama ne film be kardeşim!
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birincisi ne hoş anlamındadır ve beğeniyi büyütür; ikincisi şaşılacak niteliği olan anlamındadır ve hayreti bildirir. Hangisinin geçerli olduğunu ses tonu ve anılan şey belli eder.
Çünkü tıpatıp aynı sözcükler iki ayrı yöne de gidebilir. Hayranlıkla söylendiğinde beğeni büyür, küçümseyerek söylendiğinde ise eleştiri keskinleşir; kalıbın kendisi hangi yönde olduğunu hiç söylemez.
Kullanılmaz. Kalıp kendisinden hemen sonra gelen sözcüğe bağlanır; ama ne manzara, ama ne kılık gibi. O sözcük olmadan vurgu kurulamaz ve kalıp bütünüyle havada kalır.