Anlamı
üvey ana fenalık simgesidir.
Detaylı Açıklama
Analık fenalık sözü, üvey ananın fenalık simgesi sayıldığını anlatır. Sözdeki analık üvey anneyi, fenalık ise ona yakıştırılan kötülüğü karşılar. İki sözcük arasında fiil yoktur; yan yana konarak bir tutulurlar ve aradaki ses benzerliği sözü kolay akılda kalır kılar. Kalıp, üvey annesinden sert, dışlayıcı ya da haksız davranış gören bir çocuğun durumu konuşulurken kullanılır. Bir üvey annenin kendi çocuklarıyla üvey çocukları arasında ayrım yaptığı durumlarda da anılır. Anlatılan şey tek bir olaydan çok, üvey anneye yönelik yerleşik bir kanıdır. Söz bu kanıyı kısa bir hükme dönüştürür; bu yüzden bir tartışmada kanıt gibi değil, bir genelleme gibi duyulur. Sözün sertliği, bir insanı konumundan dolayı baştan kötü sayan bu yargıdan gelir.
Örnek Cümleler
- Üvey annesi onu sofraya bile çağırmıyor, kendi çocuklarını doyurduktan sonra artanı veriyordu; analık fenalık.
- Babası öldükten sonra üvey anası onu okuldan alıp tarlaya gönderdi; analık fenalık.
- Kendi çocuğuna kat kat harçlık verirken üveyinin yüzüne bakmadı, analık fenalık.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kötülüğü, kötü davranışı karşılar. Kalıp yalnız bir ad verir. Bu kötülüğün ne olduğu söylenmez: sofraya çağırmamak, okuldan alıp tarlaya göndermek ya da harçlıkta ayrım yapmak gibi davranışlar cümlenin gerisinde ayrıca anlatılır.
Üvey anne anlamına gelir. Halk dilinde analık sözcüğü öz anne için değil, babanın sonradan evlendiği kadın için kullanılır; sözdeki yargı da doğrudan bu kişiye yöneliktir, öz anneyi kapsamaz.
Vardır; fenalık yerine kara yamalık denerek analık kara yamalık biçiminde de söylenir. İki söyleyiş aynı yargıyı taşır; ikisinde de sözün konusu üvey annedir ve aradaki fark yalnız seçilen sözcüktedir.