Anlamı
1) köpek avını kovalamak üzere hazırda beklemek; 2) fırsat kollamak.
Detaylı Açıklama
Aportta beklemek deyimi iki anlamda kullanılır: birincisi köpeğin avını kovalamak üzere hazırda beklemesidir; ikincisi fırsat kollamaktır. Birinci anlamda av köpeği kımıldamadan durur, gözü avdadır ve komut gelir gelmez atılacaktır. İkinci anlamda ise bir kişi aynı hazırlıkla bekler; sırasını, açığı ya da uygun anı kollar. Kalıbın ikinci anlamında çoğu zaman eleştiri bulunur: bekleyen kişi fırsat kollayan biri sayılır. İş dünyasında, rekabet anlatılırken ve miras, makam, ihale gibi konularda geçer. Sıradan beklemekten ayrılır; burada bekleyiş gergindir, hamleye hazırdır ve gözü hep hedeftedir. Aport, köpeğe verilen bir komuttur; kalıp bu komutun adından doğmuş ve insan davranışını anlatmaya kadar genişlemiştir. Fırsat kollamak ve zaman kollamak sözleri de benzer bir bekleyişi anlatır.
Örnek Cümleler
- Av köpeği çalılığın kenarında aportta bekliyor, işaret verilir verilmez ileri fırlayacak.
- Müdürün koltuğu boşalacak diye üç kişi aylardır sessiz sedasız aportta bekliyor.
- Şirket zora düşsün de ucuza kapatalım diye aportta bekleyen birkaç kişi var.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp bulunma ekiyle kurulur: aportta denir, aporta değil. Ek bir duruşu değil, bir hâlde bulunmayı bildirir. Sözün ilk anlamı köpek eğitiminden, ikincisi insan davranışından gelir; yapı ikisinde de aynıdır.
Sıradan beklemek durağan bir hâldir; aportta beklemek ise gergin ve hazır bir bekleyiştir. Kişi ya da hayvan hamleye hazırdır, gözü hedeftedir ve uygun an gelir gelmez harekete geçer.
İkinci anlamında eleştiri duyulabilir: bekleyenin başkasının zor duruma düşmesini gözlediği sezdirilebilir. Birinci anlamında ise yalnız av köpeğinin hazır duruşu anlatılır; yergi bulunmaz. Kalıp bekleyenin niyetini açıkça söylemez; bunu cümlenin gerisi gösterir.