Anlamı
utanması olmayan.
Detaylı Açıklama
Ar namus tertemiz sözü, utanması olmayan kimseler için kullanılır. Söyleyiş alaycıdır: tertemiz sözcüğü burada övgü değildir, tam tersine ar ve namustan geriye hiçbir şey kalmadığını tersinden anlatır. Kalıp bir kimsenin ayıp sayılan işleri hiç sıkılmadan yapması üzerine söylenir; söyleyen kişi hem durumu bildirir hem de küçümsemesini gizlemez. Tertemiz sözcüğünün övgü tınısı, anlatılan utanmazlığı daha da görünür kılar. Aldığı parayı inkâr eden, yalan söylediği yüzüne vurulunca bile kızarmayan kimse bu sözle anlatılır. Namus sözcüğü burada ar ile birlikte anılarak utanma duygusunu pekiştirir. Ar damarı çatlamış kalıbıyla aynı utanmazlığı anlatır; aradaki fark, bu sözün alaylı bir kılıkta söylenmesidir. İçinde öfkeden çok küçümseme duyulur.
Örnek Cümleler
- Ne söylesen boş, adamda ar namus tertemiz, yüzü bile hiç kızarmıyor.
- Aldığı parayı inkâr edip üstüne bir de bağırdı; ar namus tertemiz.
- Milletin yüzüne baka baka yalan söylüyor, belli ki ar namus tertemiz.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Değildir. Söz tersinlemeyle kurulur: sözcükler olumlu, verilen hüküm olumsuzdur. Tertemiz burada bir boşluğu adlandırır; geriye hiçbir şey kalmadığını söyler. Anlam bu yüzden söyleyenin tonundan çıkar, sözcüklerden değil; bağlam olmadan yazıda yanlış okunabilir.
İkisi de utanması olmayan kimseyi anlatır. Ar damarı çatlamış doğrudan söyler; ar namus tertemiz ise aynı hükmü alaylı bir kılıkta verir. Anlam aynıdır, değişen yalnız söyleyişin tonudur.
Söylenebilir, ama ağır bir hakaret sayılır. Alaylı kuruluş sözü daha da iğneleyici kılar, çünkü sözcüklerin kendisi kötü değildir; yargı tonla ve bağlamla verilir. Arkadan söylendiğinde de aynı küçümsemeyi taşır.