Anlamı
1) utanmamak, utanç duymamak:
'Atalarımızın ar ve hayâ perdesi yırtılmak diye pek düşündürücü bir tabirleri vardır.' -R. N. Güntekin. 2) yüzsüzlük etmek.
Detaylı Açıklama
Hayâ perdesi yırtılmak deyimi, utanmamak, utanç duymamak ve yüzsüzce davranır hâle gelmek anlamında kullanılır. Buradaki perde, insanı ölçüsüz davranıştan alıkoyan iç sınırı, ar duygusunu ve çekinmeyi simgeler. Perdenin yırtılması ise bu sınırın ortadan kalktığını, kişinin artık ne toplum önünde ne de vicdanında utanma baskısı hissetmediğini anlatır. Deyim bu yüzden yalnız tek bir kaba davranışı değil, sürekli yüzsüzleşmiş bir tavrı belirtir. Cümelde geçtiğinde, kişinin artık sınır tanımadan, çekinmeden ve aldırmadan hareket ettiği anlaşılır. Kısacası hayâ perdesi yırtılmak, utanç duygusunun kaybını çok güçlü, eleştirel ve ahlaki yük taşıyan bir deyimle anlatır. Eleştirinin şiddeti de buradan gelir. Ahlaki bir uyarı taşır. Yargısı ağırdır.
Örnek Cümleler
- Bunca yalandan sonra hayâ perdesi yırtılmış gibi konuşmaya devam etti.
- İnsan biraz utanırdı; onda sanki hayâ perdesi yırtılmıştı artık tamamen.
- Mahallenin ortasında bunu yapınca herkes hayâ perdesi yırtılmış dedi doğrusu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada geçici bir kabalık değil, insanı tutan iç sınırın tamamen bozulduğu düşünülür. Bu yüzden söz, yüzsüzlük ve ahlaki çözülme duygusunu çok daha sert biçimde taşır.
Perde, insanı aşırı davranıştan ayıran ince ama koruyucu sınırı simgeler. Yırtılınca bu koruma kalkmış olur; böylece kişinin artık çekinmeden hareket ettiği daha canlı biçimde görünür.
Yüzsüz para isteme, utanmadan yalan söyleme, herkesi hiçe sayan davranışlar ve toplumsal ölçüyü aşan çıkışlar anlatılırken daha yaygındır. Çünkü bu alanlarda ar duygusunun eksikliği çok belirginleşir.