Anlamı
1) utanmamak, utanç duymamak:
'Atalarımızın ar ve hayâ perdesi yırtılmak diye pek düşündürücü bir tabirleri vardır.' -R. N. Güntekin. 2) yüzsüzlük etmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kimsenin utanma duygusunu kaybetmesi, ayıp duymaması ve yüzsüzce davranır hale gelmesi anlamında kullanılır. Ar ve haya, toplum içinde insanı sınırda tutan, neyin yapılmaması gerektiğini hatırlatan iç denetim duygularıdır. Bu perdenin yırtılması işe o iç freni kaybetmek demektir. Kişi artık sözünden, davranışından, yaptığı taşkınlıktan çekinmez; başkalarının tepkisini önemsemez hale gelir. Deyim bu yüzden yalnız mahcubiyet eksikliğini değil, ahlakı çözülmeyi de ima eder. Halk dilinde “perde” benzetmesi çok yerindedir; çünkü utanma duygusu insanı örten, onu koruyan bir sınır gibi düşünülür. O sınır kalktığında kişi hem kendine hem çevresine karşı kaba, saldırgan ya da arsız davranabilir. Bu ifade genellikle ağır eleştiri içeren durumlarda kullanılır. Bir kişi yüzsüzlükte sınır tanımıyorsa, yanlışını savunuyor, ayıplanacak şeyi olağanlaştırıyorsa bu deyim devreye girer. Utanma kaybı, burada yalnız kişisel zaaf değil, toplumsal ölçünün yitimi olarak görülür.
Örnek Cümleler
- Bütün mahalle onun ar ve hayâ perdesi yırtıldı konuşuyor.
- Komşunun oğlu yine ar ve hayâ perdesi yırtılmış, mahalle çalkalandı.
- Son olaylardan sonra adam resmen ar ve hayâ perdesi yırtıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin utanma, çekinme ve ayıp duygusunu kaybedip yüzsüzce davranır hale gelmesini anlatır. Deyim bu yüzden yalnız mahcubiyet eksikliğini değil, ahlakı çözülmeyi de ima eder.
Utanma duygusunun insanı sınırlayan, örten ve koruyan bir iç eşik olduğunu; bu eşik kalkınca kişinin ölçüsüzleştiğini anlatır.
Çünkü yalnız bir davranışı değil, kişinin ahlakı ve toplumsal sınırlarını kaybetmiş olduğunu ima eder. Bu deyim, bir kimsenin utanma duygusunu kaybetmesi, ayıp duymaması ve yüzsüzce davranır hale gelmesi anlamında kullanılır.