Anlamı
çok değerli ancak rastlantı ile ele geçer.
Detaylı Açıklama
Aramakla bulunmaz sözü, çok değerli olan şeyin ancak rastlantı ile ele geçebileceğini anlatır. Kişi ne kadar uğraşırsa uğraşsın, böyle bir şeyi arayarak bulamaz; karşısına çıkması nasip işidir. Söz gerçek dost, iyi komşu, hayırlı evlat ve elverişli fırsat gibi az bulunur şeyler için söylenir. İçinde hem övgü hem de bir teselli vardır: aranıp bulunamaması, o şeyin değersizliğinden değil kıymetinden ileri gelir. Kalıp çoğunlukla bir kimseyi ya da imkânı överken kullanılır; böyle insan aramakla bulunmaz denildiğinde kişinin kıymeti bilinmesi istenmiş olur. Kaybedilen bir dost ya da kaçırılan bir fırsat için de söylenir. Halk bilgeliği burada emeğin değil, denk gelmenin belirleyici olduğunu bildirir ve elde olana sahip çıkmayı öğütler.
Örnek Cümleler
- Böyle bir komşu aramakla bulunmaz, kıymetini bil de gönlünü hoş tut.
- Yıllardır arıyor ama gerçek dost aramakla bulunmaz, insanın karşısına çıkması gerekir.
- Bu fiyata bu ev aramakla bulunmaz, kaçırırsan bir daha karşına çıkmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp olumsuz ve edilgen kurulur: bulunmaz denir, bulamazsın değil. Kişi cümleden çıkarılmıştır; hüküm herkes için geçerli bir kural gibi durur. Aramakla biçimi de bir vasıta bildirir: araç yetersiz kalır.
Değeri yüksek olup istenildiği anda elde edilemeyen şeyler için. Bir insanın vefası, bir ustanın becerisi ya da denk gelen bir fırsat bu sözle anılabilir; sıradan, her yerde bulunan şeyler için kalıp kurulmaz.
Vardır. Söz çoğunlukla bir kişiyi överken, o kişiye sahip çıkılması için söylenir. Aynı kalıp bir yitikten sonra da kurulur; o zaman övgü yerini hayıflanmaya bırakır ve söz bir sitem gibi duyulur.