Anlamı
geçen bir olaydan ders alındığını anlatan bir söz.
Detaylı Açıklama
Arap uyandı sözü, geçen bir olaydan ders alındığını anlatmak için kullanılır. Bir kez aldanan, zarar gören ya da uyarıyı sonradan anlayan kişi artık dikkatlidir; aynı oyun ikinci kez sökmez. Kalıp karşı tarafa yönelik bir uyarı gibi de söylenir: eskisi gibi kolay kandırılmayacağı bildirilmiş olur. Alışverişte, ortaklıklarda, siyasette ve aile içi tartışmalarda geçer. Söz kısa ve keskindir; bir cümlelik hüküm gibi durur ve arkasına açıklama gerektirmez. Ders alan kişinin kendisi için söylendiğinde olumlu bir tespit olur. Arap'ın gözü açıldı söyleyişi de aynı anlamı taşır. Halk dili ders almayı uykudan uyanmaya benzeterek anlatmış; kalıp bu benzetme sayesinde kolay akılda kalmıştır. Söz bir halk topluluğunun adı üzerinden kurulduğu için incitici bulunabilir.
Örnek Cümleler
- Bir kere kandırdın, ikincisi olmaz; artık Arap uyandı, kimse peşinden gitmez.
- Eksik malzemeyi görünce müteahhitten tek tek hesap sordular; anlaşılan Arap uyandı.
- Kazadan sonra emniyet kemerini hiç çıkarmıyor, geç de olsa Arap uyandı işte.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Geçen bir olaydan ders alındığını. Söz bir cümle hâlinde kalıplaşmıştır: özne ile yüklem birlikte yerleşmiştir ve çoğunlukla bu hâliyle, geçmiş zamanla aktarılır. Uyanmak burada gerçek uykudan değil, dikkatsizlikten sıyrılmayı anlatır.
Söyleyişe göre değişir. Aldatılan kişinin artık gözünü dört açtığı anlatılırken kararlı bir sesle, kendi hatasından ders çıkaranı anlatırken ise takdirle söylenebilir; ikisinde de dalgınlığın geride kaldığı bildirilir.
İkinci bir aldatma girişiminin sezildiği ya da bir hatanın tekrarlanmadığı anlarda duyulur: aynı satıcı bir kez daha kandırmaya kalktığında, kazadan sonra emniyet kemeri hiç çıkarılmadığında. Söz uyarı olarak da tespit olarak da duyulur.