Anlamı
1) ortama, çevreye uymak; 2) görünmemeye çalışmak.
Detaylı Açıklama
Araziye uymak deyimi iki anlamda kullanılır: birincisi ortama, çevreye uymak; ikincisi görünmemeye çalışmaktır. Birinci anlamda kişi bulunduğu yerin şartlarına ayak uydurur; konuşmasını, giyimini ve davranışını oraya göre ayarlar. İkinci anlamda ise dikkat çekmemek için sessizleşir, geri planda kalır ve fark edilmemeye çalışır. İki anlam birbirine yakındır: çevresine uyan kişi göze de batmaz. Kalıbın öznesi her iki anlamda da kişidir. Arazi sözcüğü burada kişinin içinde bulunduğu yeri, çevreyi karşılar; uymak fiili de ona göre davranmayı. Yeni bir işe, yeni bir mahalleye ya da gergin bir toplantıya giren kişi için kurulabilir. Renk vermemek de bu ikinci anlama yakındır; o söz de kişinin kendini belli etmemesini anlatır.
Örnek Cümleler
- Köye taşınınca hemen araziye uydu, sabah erkenden kalkıp herkes gibi tarlaya gitmeye başladı.
- Kalabalıkta fark edilmemek için araziye uymaya çalıştı ama boyu onu ele verdi.
- Toplantıda ortalık gerilince araziye uydu, tek kelime bile söylemeden köşede oturdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinde uyum, ötekinde gizlenme öne çıkar. Kalıp yönelme eki ister: araziye uyulur, arazide değil. Ek bir yöne dönmeyi bildirir; kişi kendini duruma göre ayarlar. İki anlam da bu ekle kurulur.
Sözcükleri ortaktır, anlamları ayrıdır. Arazi olmak sıvışmayı, işten kaçmayı bildirir; kişi ortadan kaybolur. Araziye uymakta ise kişi yerinde kalır, yalnız göze batmamaya çalışır. Biri uzaklaşmayı, öteki ortada kalıp görünmez olmayı anlatır.
İkisi de olabilir. Kalıbın kendisi hüküm vermez; aynı davranış bir yerde sinme, başka yerde ölçülülük sayılır. Yönü veren şey sözcükler değil, anlatılan durumdur; karar da dinleyende kalır.