Anlamı
kayıracak kimsesi olmamak.
Detaylı Açıklama
Arkası olmamak, kişinin kendisini kayıracak kimsesinin bulunmamasıdır. Buradaki arka, kişiye destek olan, gerektiğinde onu kayıran güçlü tanıdıktır; sözün karşıtları 'arka bulmak' ve 'arka olmak' kalıplarıdır. Söz bir yalnızlık değil, dayanaksızlık bildirir: kişinin ailesi de dostu da olabilir, ama işini yürütecek, sıkıştığında araya girecek nüfuzlu bir tanıdığı yoktur. Bu yüzden kalıp iş, memuriyet, dava, tayin gibi ilişkinin devreye girdiği durumlarda kurulur. Kayırmanın olağan sayıldığı ortamlarda arkası olmayanın işinin zorlaştığı düşüncesi sözün altında yatar. Kalıp kişinin yeteneğinden ya da emeğinden değil, arkasında duran destekten söz eder. Kişinin kendi ağzından 'arkam yok' biçiminde de kurulur. Anlatılan eksiklik kişinin kendisinde değil, çevresinin ona sağlamadığı destektedir; söz bu yüzden bir yakınmada ya da bir haksızlık anlatılırken kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Dosyası aylardır bekliyor; arkası olmadığı için sıra bir türlü ona gelmiyor.
- Sınavı kazandı ama arkası olmadığından istediği ilçeye tayini bir yıl çıkmadı.
- Arkası olmayan esnaf, ruhsat işini kendi ayağıyla aylarca kapı kapı kovaladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Değildir. Yalnızlık, kişinin çevresinde kimsenin bulunmamasıdır. Arkası olmamak ise kendisini kayıracak, koruyup kollayacak güçlü bir tanıdığın bulunmamasıdır. Kalabalık bir ailesi, çok arkadaşı olan biri de bu anlamda arkasız olabilir; belirleyici olan yakınlık değil, kayırma gücüdür.
Kişiyi kayıran, gerektiğinde onun için araya giren kimsedir. Sözcük burada bedendeki sırtı değil, bir dayanağı gösterir. Kalıp olumsuz kurulur: böyle bir tanıdığın bulunmadığı bildirilir, yetenek ya da emek ise hiç anılmaz.
Doğrudan yoktur. Söz maddi güçten değil, kayıracak kimsenin bulunmamasından söz eder. Varlıklı olup arkası olmayan da, eli dar olup güçlü bir arkası bulunan da olabilir. İkisi ayrı şeylerdir; kalıbın bildirdiği, kayırıcı desteğin yokluğudur.