Anlamı
tenekeye sopa vb. ile vurarak giden bir kişiye hakaret etmek.
Detaylı Açıklama
Arkasından teneke çalmak, giden bir kimseye tenekeye sopa benzeri bir şeyle vurarak hakaret etmektir. Sözün anlattığı davranış gürültülüdür ve herkesin duyacağı biçimde yapılır: gidenin ardından çıkarılan ses onu uğurlamak için değil, aşağılamak için çıkarılır. Kalıpta iki öge birleşir, gidiş ve gürültüyle yapılan hakaret. Bir kimse köyden, mahalleden ya da işinden kovulurcasına ayrılırken arkasından teneke çalınması, ona duyulan hoşnutsuzluğun açıkça gösterilmesidir. Söz, gidene sevinildiğini değil, gidişinin hakaretle uğurlandığını bildirir. Davranış bir topluluk önünde yapıldığı için hakaret gizli değil, görünür ve duyulur bir hakarettir. Kalıbın öznesi teneke çalan taraf, konusu ise gitmekte olan kimsedir. Kalıp gidenin ardından yapılan davranışı adlandırır; kişi daha ayrılmadan önce ona edilen hakaret bu sözle anlatılmaz.
Örnek Cümleler
- Yıllardır kimseyle geçinemeyen adam köyden çıkarken tam arkasından teneke çaldılar.
- Öyle bir gidiş oldu ki arkasından teneke çalmadıkları kaldı sadece.
- Borçlarını ödemeden bir gece taşındığını duyunca arkasından teneke çalmaya kalktılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gürültü çıkarılır; ses herkesin duyacağı kadar açıktır. Kalıp ayrılma ekiyle kurulur ve gidiş anını işaretler. Teneke seçilmesi de boşuna değildir: değersiz, kulak tırmalayan bir sestir, alay onunla kurulur.
Söz asıl olarak bu davranışı adlandırır. Gerçekten teneke çalınmadığı durumlarda da bir kimsenin gidişinin açıkça aşağılanması aynı kalıpla anlatılabilir. Belirleyici olan, hakaretin gizli değil herkesin göreceği biçimde yapılmasıdır.
Arkasından atmak, kişinin yokluğunda dedikodusunun yapılmasıdır ve söylenenler ona ulaşmayabilir. Arkasından teneke çalmak ise gidenin duyacağı, herkesin göreceği açık bir hakarettir. Biri gizli konuşmayı, öteki gürültülü ve görünür bir aşağılamayı anlatır.