Anlamı
kötü davranışın karşılığı iyi olmaz.
Detaylı Açıklama
Arpa eken buğday biçmez atasözü, kötü davranışın karşılığının iyi olmayacağını anlatır. Sözdeki görüntü tarladan alınmıştır: toprağa ne ekilirse o biçilir, arpa eken tarlasından buğday kaldıramaz. İnsanın davranışı da böyle görülür; kırıcı, haksız ya da kötü davranan kimse karşılığında iyilik bekleyemez. Atasözü sonucu şansa ya da başkasına değil, kişinin kendi davranışına bağlar. Kötülük eden birinin sonradan iyilik beklemesi bu sözle karşılanır. Söz, görülen karşılığın yapılanla aynı cinsten olacağını bildirir. Yapılanla görülen arasındaki bağı tek cümlede kurduğu için kısa bir uyarı yerine geçer. Arpa ile buğday karşıtlığı da düşük olanla iyi olanı yan yana koymak için seçilmiştir. Atasözü kişiyi kendi yaptığına döndürdüğü için, bir yakınmaya verilen kısa karşılık olarak da kullanılır.
Örnek Cümleler
- Yıllarca insanları kırdın, şimdi destek bekliyorsun; arpa eken buğday biçmez.
- Çırağına kötü davranan usta yaşlılığında yapayalnız kaldı; arpa eken buğday biçmez.
- Komşularını hep aldattı, sıkışınca kimse elini uzatmadı; arpa eken buğday biçmez.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin kendi davranışına bağlar. Tarlaya ekilen ne ise biçilen de o olur; insanın gördüğü karşılık da yaptığına uygun düşer. Söz bu yüzden suçu dışarıda aramaz, sonucu doğuran davranışı gösterir.
Evet; söz olumsuz yandan kurulmuştur: biçmez denir. İyi davranışın karşılığı için başka sözler söylenir. Arpa ile buğday da düşük ile iyiyi karşılaştırır; karşıtlık baştan kurulmuştur, kip de onu pekiştirir.
Kötü davrandığı hâlde iyi karşılık uman kimseye karşı söylenir. Söyleyen kişi beklentinin yersiz olduğunu bildirir ve karşısındakini kendi davranışına döndürür. Bir suçlamadan çok, sonucu hatırlatan bir uyarı olarak kurulur.