Anlamı
bir nesne için kullanılan ölçü, niteliği ayrı olan başka bir nesne için kullanılamaz.
Detaylı Açıklama
Arşın malı kantar ile satılmaz atasözü, bir nesne için kullanılan ölçünün, niteliği ayrı olan başka bir nesne için kullanılamayacağını anlatır. Arşın uzunluk ölçüsüdür; kumaş, şerit, halat arşınla ölçülür. Kantar ise ağırlık ölçer. Arşınla satılan bir malı kantara koymak, o malın neye göre değerlendirileceğini şaşırmak demektir. Atasözü bu somut örnekten yola çıkarak her şeyin kendi niteliğine uygun ölçüyle değerlendirilmesi gerektiğini bildirir. Bir işte geçerli olan ölçüt, yapısı başka olan bir işe uygulanmaz. Söz, yanlış sonucun sebebini ölçünün yanlış seçilmesinde arar. Öğüdü de açıktır: önce neyin ölçüleceğine, sonra hangi ölçünün kullanılacağına bakılır. Atasözü alışverişten alınan bir örnekle konuşur, ama söylediği şey her türlü değerlendirme için geçerlidir.
Örnek Cümleler
- Bir öğretmeni satış hedefiyle değerlendiremezsin; arşın malı kantar ile satılmaz.
- Kütüphaneciyi de satış temsilcisini de aynı hedef tablosuyla ölçtüler; arşın malı kantar ile satılmaz.
- Kitabı sayfa sayısına göre fiyatlıyor, içeriğine hiç bakmıyor; arşın malı kantar ile satılmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Arşın uzunluk, kantar ağırlık ölçer. Kumaş gibi uzunluğuna satılan bir mal arşınla, tartılarak satılan bir mal ise kantarla ölçülür. Atasözü bu iki ayrı ölçüyü yan yana koyarak birinin yerine ötekinin geçemeyeceğini gösterir.
Yapısı ayrı olan şeyleri aynı ölçüyle değerlendirme yanlışını gösterir. Bir alanda geçerli olan ölçüt, başka bir alanda yanıltıcı sonuç verir. Kumaşı tartıp değerini bulmaya çalışmak neyse, iki ayrı işi tek ölçütle karşılaştırmak da odur.
Ölçülecek şeyin kendi niteliğine bakılmalıdır. Önce neyin değerlendirileceği belirlenir, sonra ona uygun ölçü seçilir. Atasözü sırayı böyle kurar; ölçü baştan doğru seçilmezse çıkan sonuç da güvenilir olmaz.