Anlamı
iki karşıt ve aynı derecede sakıncalı durum karşısında karar verme zorluğunu anlatan bir söz.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, insanın iki karşıt ve aynı ölçüde sakıncalı seçenek arasında kaldığı durumları anlatır. Kişi hangi tarafa yönelse bir kayıp yaşayacak, bir sorunu çözerken başka bir sorun yaratacaktır. Deyimin gücü, bu çıkışsızlık hissini gündelik ve unutulmaz bir sahneyle göstermesidir. Aşağı tükürse sakal kirlenir, yukarı tükürse bıyık; yanı her hareket bir sıkıntıya çıkar. Bu yüzden söz, kararsızlıktan çok sıkışmışlığı ifade eder. Kişi zayıf olduğu için değil, seçenekler gerçekten sorunlu olduğu için zorlanmaktadır. Aile içi anlaşmazlıklarda, iş hayatında iki kötü tercih arasında kalındığında, dostlar arasında arada sıkışıldığında çok yerinde kullanılır. Halk dili, karmaşık psikolojik durumları somut bir beden hareketiyle anlatmayı sever. Bu deyim de karar baskısını ve mecburiyet duygusunu böyle bir somutlukla verir. Kimi zaman ne yapsanız eksik kalır. İşte bu kalıp, insanın böyle anlarda yaşadığı daralmayı kısa ve etkili biçimde dile getirir.
Örnek Cümleler
- Annemle eşim arasında kalınca aşağı tükürsem sakal, yukarı tükürsem bıyık dedim.
- İki teklif de riskliydi; tam aşağı tükürsem sakal, yukarı tükürsem bıyık durumundaydık.
- İşten ayrılsa borç var, kalsa huzur yok; aşağı tükürsem sakal, yukarı tükürsem bıyık hâline düştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki kötü ya da sakıncalı seçenek arasında kalmayı anlatır. Bu deyim de karar baskısını ve mecburiyet duygusunu böyle bir somutlukla verir.
Burada sorun kişinin kararsız olması değil, seçeneklerin gerçekten sıkıntılı olmasıdır. Bu deyim, insanın iki karşıt ve aynı ölçüde sakıncalı seçenek arasında kaldığı durumları anlatır.
Aile, iş, para ve ilişki meselelerinde iki zor tercih arasında kalındığında kullanılır. Kişi hangi tarafa yönelse bir kayıp yaşayacak, bir sorunu çözerken başka bir sorun yaratacaktır.