Anlamı
bir kimse veya nesne, ne denli biçim değiştirirse değiştirsin aslını yitirmez, soyluluğunu korur.
Detaylı Açıklama
Asıl azmaz, bal kokmaz atasözü, bir kimsenin ya da nesnenin ne denli biçim değiştirirse değiştirsin aslını yitirmediğini, soyluluğunu koruduğunu anlatır. İki örnek birlikte verilir: asıl olan azmaz, bal da kokmaz. Atasözünde bal, kolay bozulmayan yapısıyla örnek verilir; onu koruyan şeyin dışarıdan gelen bir önlem değil kendi yapısı olduğu düşünülür. İnsan için de aynısı söylenir: özü sağlam olan kimse şartlar değişse de yoldan çıkmaz. Atasözü bu yüzden dış görünüşe değil öze bakmayı öğütler. Kılığı, yeri, işi değişen kimsenin huyunun da değiştiği sanılmamalıdır. Söz olumlu yandan kurulmuştur; kötü özün de değişmeyeceği burada anılmaz. Soylu bir ailenin çocuğu yoksulluğa düşse de dürüstlüğünü koruyorsa bu sözle anılır.
Örnek Cümleler
- Zengin oldu diye eski dostlarını unutmadı; asıl azmaz, bal kokmaz.
- Yarım asırlık kilim solmuş ama dokuması hâlâ sapasağlam; asıl azmaz, bal kokmaz.
- Asıl azmaz, bal kokmaz; kılığı değişse de huyu olduğu gibi kalmış.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kolay bozulmayan bir yiyecek sayıldığı için. Söz iki yarıyı da olumsuz kurar: azmaz ve kokmaz. Aynı ek iki örneği birbirine bağlar; kafiye de bu ekten doğar. Balı koruyan şey kendi yapısıdır.
Öze bakmayı. Bakılacak yer içteki yapıdır, dışarıdan görünen kabuk değil. Kılık ile huy ayrı tutulur; kılığı değişenin huyunun da değiştiği sanılmamalıdır. Değişimin büyüklüğü de ölçü sayılmaz; söz yalnız öze bakar.
Söz olumlu yandan kurulmuştur; asıl olanın bozulmayacağını bildirir. Kötü özün de değişmeyeceği bu atasözünde anılmaz, onun için başka sözler söylenir. Kalıbın anlattığı şey soyluluğun korunmasıdır, kötü öz hakkında bir hüküm vermez.