Anlamı
zayıf ve garipken kişiliklerini yitirmeyip görevlerini başarı ile yapanlar üstün niteliklerini o zaman belli etmiş olurlar.
Detaylı Açıklama
At arıklıkla, yiğit gariplikle atasözü, zayıf ve garipken kişiliğini yitirmeyip görevini başarıyla yapanların üstün niteliklerini o zaman belli etmiş olacağını anlatır. Söz iki örneği yan yana koyar: arık, yani zayıf düşmüş at ile garip, yani kimsesiz kalmış yiğit. İkisi de güçsüz düştüğü anda sınanır. Atasözü bu yüzden ölçüyü bolluk zamanına değil, darlık zamanına koyar. Bakımlı bir atın yürümesi olağandır; arık at da yürüyorsa cinsi bellidir. Yalnız kalınca da dik duran kimse üstün niteliğini o anda göstermiş olur. İstenen şey yalnız dayanmak değil, dayanırken niteliğini yitirmemektir. İki yarı aynı kuruluşu yineler: at ile arıklık, yiğit ile gariplik yan yana konur. Bu koşutluk sözü akılda kalıcı kılar. Sürgünde, yoksullukta ya da gurbette görevini bırakmayan kimse bu sözle anılır.
Örnek Cümleler
- Herkes çekilip gidince o kaldı ve işini gördü; at arıklıkla, yiğit gariplikle.
- Sürgünde beş yıl kaldı, kimseye el açmadı, işini de aksatmadı; at arıklıkla, yiğit gariplikle.
- At arıklıkla, yiğit gariplikle; adamı bolluk gününde değil, darlık gününde tanırsın.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Araç değil, durum bildirir. Arıklıkla demek, arık olduğu sırada demektir; ek hem zamanı hem hâli birlikte verir. Aynı ek başka cümlelerde bir araçla yapmayı anlatır, burada ise sınavın hangi koşulda geçtiğini gösterir.
Darlık zamanına. Söz eksiltili kurulmuştur; fiil hiç söylenmez, iki söz öbeği yan yana konur. Bu yapı hükmü kısaltır ve dinleyene tamamlatır. Bolluk zamanı ayırt edici sayılmaz; sınav yoklukta yapılır.
Yeterli değildir. Atasözü kişiliğini yitirmemeyi ve görevini başarıyla yapmayı birlikte ister. Ayakta kalmak değil, ayakta kalırken niteliğini korumak aranır. Söz bu iki yanı yan yana anar. Sonunda ne olacağı ise anlatılmaz.