Anlamı
at bakımlı olduğunda satılmalı, kız da güzelliği geçmeden evlendirilmelidir.
Detaylı Açıklama
At beslenirken kız istenirken atasözü, atın bakımlı olduğu sırada satılması, kızın da güzelliği geçmeden evlendirilmesi gerektiğini anlatır. Kurulan ölçü ikisinde de aynıdır: her işin kendi vakti vardır, o vakit geçirilirse değer düşer. Beslenirken satılan at alıcı gözünde en iyi hâlindedir; söz kızı da aynı mantığın içine yerleştirir. Doğru anı kaçırmamak öne çıkar, acele etmek değil. Kız için kurulan ölçü bugün incitici bulunabilir. Söz bir malı, bir fırsatı ya da bir teklifi en uygun anında değerlendirmeyi öğütlemek için de söylenir. İki yarı da -ken ekiyle bitirilmiştir; bu koşutluk iki örneği tek bir ölçüye bağlar. Uyaklı düzeni sözü akılda tutmayı kolaylaştırır. Demir tavında, dilber çağında diyen atasözü de vakit ölçüsünü demirci ocağından alır.
Örnek Cümleler
- Tayı en bakımlı çağında elden çıkardı; at beslenirken, kız istenirken.
- Kızın vakti geçmeden görücüye çıkmasını istediler; at beslenirken, kız istenirken.
- At beslenirken, kız istenirken; vakti geçen işin değeri de düşüyor sonunda.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Atın satılmasını ve kızın evlendirilmesini kullanır. Söz ikisini yan yana koyar: at bakımlı olduğunda satılmalı, kız da güzelliği geçmeden evlendirilmelidir. İki örnek de aynı ölçüye, vaktinde davranmaya bağlanır.
Edilgen çatıda: beslenirken, istenirken denir. İşi yapan taraf hiç anılmaz; atı kimin beslediği, kızı kimin istediği söylenmez. Çatı böylece ölçüyü kişilerden ayırıp işin kendisine bağlar. Öznesi de bu yüzden at ile kız olur, onları elinde tutan kimse değil.
Sıra bildirilmez; iki örnek eşit ağırlıkta yan yana durur. Biri ötekinin sonucu değildir, ikisi de aynı ölçüyü ayrı ayrı gösterir. Yer değiştirseler anlam da başkalaşmaz. Araya bağlaç konmaması bu eşitliği pekiştirir.