Anlamı
bütün yaratıkların soylusu üstün niteliktedir.
Detaylı Açıklama
Ata da soy gerek, ite de atasözü, bütün yaratıkların soylusunun üstün nitelikte olduğunu anlatır. Söz iki hayvanı yan yana koyar: at ve it. Biri değerli sayılan, öteki hor görülen bir hayvandır; atasözü ikisi için de aynı ölçüyü ister. Böylece soyun her canlıda arandığı bildirilmiş olur. Söz bu iki uç örnekle genelleştirilerek anlaşılır. Çoban köpeğinin de, koşu atının da soyu sorulur; söz ölçüyü ikisine birden koyar. Atasözü olumlu yandan kurulmuştur ve üstün niteliği soya bağlar. İkinci parçada yüklem düşmüştür; ite de demek, gerek yargısını ona da taşır. Soyluluğun neye göre belirleneceği ise kalıpta anlatılmaz. Soy sözcüğü burada döl ve cins anlamındadır; sözün ölçüsü hayvanın geldiği damardır. At ile it, değer sıralamasının iki ucunu tuttukları için seçilmiştir.
Örnek Cümleler
- At seçerken de köpek seçerken de soyuna bakarlar; ata da soy gerek, ite de.
- Ata da soy gerek, ite de; damızlık alırken soyunu sormadan kimse almaz.
- Çoban köpeğini alırken anasını babasını tek tek sordu; ata da soy gerek, ite de.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ekleme bildirir ve sözde iki kez geçer. Birincisi ata, ikincisi ite eklenir; ikinci kullanım kapsamı genişletir. Bağlaç ayrı yazılır ve vurguyu kendisinden önceki sözcüğe verir. Kaldırılsaydı söz birbirine bağlanmamış iki yargıya bölünürdü.
Değildir. Sözde yalnız at ile it adı geçer, ama anlam bu ikisiyle kapanmaz; atasözü bütün yaratıklar için söylenir. İki hayvan, ölçünün sınırını çizmek için değil, ne kadar geniş tutulduğunu göstermek için anılır. İnsan da bu kapsamın dışında bırakılmaz.
Sözde bir ölçüt verilmez. Söz yalnız soylu olanın üstün nitelik taşıdığını bildirir; bunun neye bakılarak anlaşılacağını göstermez. Ölçütü koymak, hayvanı alan ya da yetiştiren kimseye kalır. Yargı olumlu yandan kurulmuştur.