Anlamı
eşit durumda olmak:
'Bu çeneyle atbaşı giden keskin bir zekâsı var.' -C. S. Tarancı.
Detaylı Açıklama
Atbaşı gitmek, eşit durumda olmaktır. Söz 'atbaşı beraber gitmek' biçiminde de kurulur. Kalıptaki sahne yarıştan alınmıştır: iki at yan yana, başları aynı hizada koşuyorsa aralarında fark yoktur. Seyirci hangisinin önde olduğunu seçemez, ölçü de atın başıdır. Kalıp bu görüntüyü her eşitlik durumuna uygular. Anlam gereği en az iki karşılaştırılan taraf bulunur; tek bir kişi kendi başına atbaşı gitmez. İki takım, iki şirket atbaşı gidebildiği gibi, bir kimsenin iki yanı da atbaşı gider: keskin zekâsı çenesiyle atbaşı giden biri gibi. Eşitlik puanla, hızla, kazançla ya da başka bir ölçüyle kurulmuş olabilir. Kalıp yarışma çağrıştırır ama düşmanlık bildirmez; iki taraf yan yana yürür, biri ötekini çekmez. Başa baş gelmek ise eşitliğin yanında berabere kalmayı da anlatır.
Örnek Cümleler
- İki takım da sezon boyunca atbaşı gitti, şampiyon son maçta belli oldu.
- Sınavda iki arkadaş atbaşı beraber gitti, ikisi de aynı sayıda doğru yaptı.
- Adamın konuşkanlığıyla zekâsı atbaşı gidiyor; ikisi de aynı hızda işliyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Zarf görevi görür; gitmek fiilinin nasıl olduğunu bildirir. Kalıp bu yüzden bir niteleme değil, bir yürüyüş biçimi adlandırır. Sözcük ad olarak çekime girmez, olduğu gibi kalır. Yüklem tek başına bu anlamı taşımaz; ikisi birlikte kurulur.
En az iki karşılaştırılan yan bulunur; tek bir şey kendi başına atbaşı gitmez. Bunlar iki kişi, iki kurum olabileceği gibi bir kimsenin iki ayrı özelliği de olabilir. Hangisinin önde olduğu bildirilmez, çünkü kalıp tam da farkın bulunmadığını söyler.
Bildirmez. Fiil burada yol almayı değil, bir durumda kalmayı anlatır; iki şirket yerinden kımıldamadan da atbaşı gider. Hareket sözcüğü olduğu hâlde kalıpta süreklilik taşır. Şimdiki zamanla da geçmiş zamanla da çekimlenir.