Anlamı
kişi, zararlı bir eylemin sözünü etmekle kendisini zarara sokmuş olmaz.
Detaylı Açıklama
Ateş demekle ağız yanmaz atasözü, kişinin zararlı bir eylemin sözünü etmekle kendisini zarara sokmuş olmayacağını anlatır. Sözdeki sahne apaçıktır: ateş sözcüğünü söylemek ağzı yakmaz, çünkü söz ile şeyin kendisi bir değildir. Atasözü bu ayrımı kurar ve konuşmayı eylemden ayırır. Zararlı olan bir işten söz açmak, o işi yapmakla bir tutulmaz. Söz bu yüzden konuşmaktan çekinmemeyi bildirir; korkulan şeyi adıyla anmak insanı o şeyin içine sokmaz. Olumsuz kurulur, ağız yanar biçiminde bir karşılığı yoktur. Bir konuyu açmaktan çekinen kimseye cesaret vermek için söylenir; hastalığın, borcun, kavganın adını anmaktan korkanı rahatlatır. Ağız ile ateş arasındaki uzaklık, söz ile eylem arasındaki uzaklığı gösterir. Konuşmanın her zaman zararsız olduğu ise ileri sürülmez; anlatılan yalnız sözle eylemin ayrı olduğudur.
Örnek Cümleler
- Sorunu adıyla anmaktan çekindiler, mesele büsbütün büyüdü; ateş demekle ağız yanmaz.
- Riskleri açıkça masaya yatıralım, kimse çekinmesin; ateş demekle ağız yanmaz.
- Hastalığın adını ağzına almaya korkuyordu, oysa ateş demekle ağız yanmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sebebi bildirir; -makla eki eylemi bir gerekçe gibi cümleye bağlar. Yapı iki eylemi neden ile sonuç diye karşı karşıya koyar, sonra da aralarında böyle bir bağ bulunmadığını söyler. Ek olmasaydı bu karşıtlık kurulamazdı; söz gücünü buradan alır.
Zararlı bir eylemin sözünü etmenin kişiyi zarara sokmadığını bildirir. Tehlikeli bir şeyden bahsetmek, o tehlikeyi üstüne çekmek değildir. Atasözü bu yüzden konuşmaktan çekinmemeyi anlatır. Konuşmanın ardından ne olacağı ise belirtilmez.
Atasözü böyle bir iddia taşımaz. Yalnız bir şeyi anmakla onu yapmanın ayrı şeyler olduğunu bildirir. Söylenen şeyin doğruluğu burada tartılmaz. Eyleme geçildiğinde ortaya çıkacak durum da sözün dışında bırakılır.