Anlamı
ateşi yükselmek:
'Alnı, yanakları ateş gibi yandığı hâlde vücudu tir tir titriyor, dişleri birbirine çarpıyordu.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Ateş gibi yanmak deyimi, bir kimsenin atesinin yüksek olmasını, vucudunun şiddetli sıcaklık göstermesini anlatır. Daha çok hastalık, usutme, enfeksiyon veya yüksek beden ısısı durumlarında kullanılır. Deyim, sayısal bir ölçümu değil, hissedilen durumu canlı bir benzetmeyle ifade eder. Kişiye dokunulduğunda teninin aşırı sıcak hissedilmesi, bu deyimi hemen akla getirir. Geçmişte her zaman termometreyle ölçüm yapılamayan dönemlerde böyle deyimlerin kullanımı daha da islevseldi; insanlar gözlem ve temasla durumu tarif ederdi. Bugün de günlük dilde çok doğal şekilde kullanılır. Sadece fiziksel ateşi değil, bazen mecazı olarak şiddetli heyecan veya tutkulu hal için de düşünülebilir; ancak temel anlamı bedensel sicakliktir. Deyim, yalın ama etkili bir ifade gücüne sahiptir. Hastalığın ağırlığını uzun uzun anlatmadan, durumun şiddetini sezdirir. Söylendiği anda zihinde kızarmış yanaklar, sıcak alın ve halsizlik tablosu belirir. Bu nedenle halk dilinde sağlık durumunu betimleyen en canlı deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Çocuğun alnı ateş gibi yanıyordu, hemen doktora goturduler.
- Çocuk sabahtan beri ateş gibi yanıyor, hemen doktora götürmek lazım.
- Alnı ateş gibi yanıyordu ama okula gitmeye direndi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kişinin beden ısısı belirgin biçimde yüksek olduğunda ve dokununca aşırı sıcak hissedildiğinde kullanılır. Deyim, sayısal bir ölçümu değil, hissedilen durumu canlı bir benzetmeyle ifade eder.
Temel anlamı fiziksel ateş yüksekligidir; ancak bazen şiddetli heyecan veya tutkulu hal için mecazı çağrışımla da düşünülebilir.
Çünkü sayısal veri vermeden, yüksek ateşin şiddetini herkesin zihninde canlanabilecek bir sıcaklık imgesiyle anlatır. Kişiye dokunulduğunda teninin aşırı sıcak hissedilmesi, bu deyimi hemen akla getirir.