Anlamı
hasta vücut ısısı olağandan çok artmak.
Detaylı Açıklama
Ateşi çıkmak, hastanın vücut ısısının olağandan çok artmasıdır; aynı kalıp ateşi yükselmek biçiminde de kurulur. Çıkan şey ateştir: beden ısısı bir hastalık sırasında normal değerinin üstüne geçer. Çıkmak fiili burada yükselmeyi karşılar; ateş, bedenin içinden yukarı doğru çıkan bir ısı gibi düşünülür. Ev dilinde ölçü elle konur; alın sıcak gelir, yanaklar kızarır, çocuk durgunlaşır. Kalıp hastalığın adını söylemez, yalnız bedende görülen bu değişikliği bildirir; hangi rahatsızlığın işareti olduğu cümlenin gerisinde kalır. Karşıtı ateşi düşmektir. Ateş gibi yanmak da aynı durumu anlatır, ama onu dokunan elin duyduğu sıcaklıkla verir. Okuldan halsiz dönen bir çocuğun alnı sıcak geldiğinde de bu sözle haber verilir.
Örnek Cümleler
- Gece yarısı çocuğun ateşi çıkınca apar topar acile gitmek zorunda kaldılar.
- Sabah kalktığında ateşi çıkmıştı; yüzü kıpkırmızıydı, onu bugün okula gönderemediler.
- Ameliyattan iki gün sonra hastanın ateşi çıkınca tahliller yeniden istendi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dilbilgisi bakımından özne ateştir; ateşi yükselen kişi iyelik ekiyle anılır: çocuğun ateşi çıktı. Anlam bakımından söz o kişinin hastalığını anlatır; sıcak havada ısınan sağlıklı biri için kurulmaz.
Evet, ateşi yükselmek bu kalıbın ikinci söyleyişidir ve aynı durumu anlatır. Günlük konuşmada ikisi de aynı yerde kullanılır, aralarında bir anlam farkı bulunmaz; hangisinin seçileceği konuşanın alışkanlığına kalır.
Söylemez. Kalıp yalnız beden ısısının arttığını bildirir; sebebin ne olduğu, hangi hastalığın bulunduğu bu sözden anlaşılmaz. Onu cümlenin geri kalanı ya da hekimin değerlendirmesi ortaya koyar. Bu yüzden söz tek başına bir teşhis sayılmaz.