Anlamı
çok öfkeli olmak:
'Parça parça morarmış yüzüyle ateş püskürüyordu.' -A. Ş. Hisar.
Detaylı Açıklama
Püskürmek, içeride biriken şeyi dışarıya doğru şiddetle boşaltmaktır; deyim bu hareketi öfkeye bağlar ve kişinin çok öfkeli olduğunu anlatır. Öfke burada içte tutulan bir duygu değildir, konuşana ve çevresine taşar: ses yükselir, sözler sertleşir, karşıdaki payını hemen alır. Kalıbın öznesi kişidir; kızgınlığını gizlemeyen, onu sözle dışa vuran biri anlatılır. Öfkenin doruğunu gösterir, hafif bir kızgınlık ya da sessiz bir gücenme için kurulmaz. Haksızlığa uğrayan, beklemediği bir sonuç alan, sabrı taşan kişinin hâli bu sözle bildirilir. Bir anlık çıkış kadar bir süre devam eden öfkeyi de karşılar; fiil sürüp giden bir boşalmayı çağrıştırdığı için ikisine de uyar. Resim yanardağdan da okunabilir: içeride biriken ateş bir anda dışarı fışkırır.
Örnek Cümleler
- Faturayı üçüncü kez yanlış kesince müdür ateş püskürdü, bütün kat duydu.
- Kardeşinin arabayı çizdiğini öğrenince ağabeyi telefonda uzun uzun ateş püskürdü.
- Gerekçeli kararı okuyan avukat, duruşma çıkışında bekleyen gazetecilere ateş püskürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yönelme ekiyle gösterilir: birine ateş püskürür denir. Ek öfkenin kime yöneldiğini belirler. Tümleç konmadığında da kalıp kurulur; o zaman öfke belli bir kişiye değil, ortalığa yönelmiş olur. Ek bu yüzden zorunlu değil, seçmelidir.
Biçimce nesnedir ama değiştirilemez. Püskürmek fiili başka bir nesneyle bu anlamı vermez; ateş sözcüğü kalıbın içine yerleşmiştir. Belirtme eki de almaz, ateşi püskürmek denmez. Bu kalıplaşma ikisini tek bir fiil gibi çalıştırır.
Her zamanda çekimlenir; ateş püskürdü, püskürüyor, püskürecek denir. Geçmiş zaman bitmiş bir çıkışı, şimdiki zaman süren bir öfkeyi bildirir. Fiil kendisi süreklilik çağrıştırdığı için şimdiki zamanla söylendiğinde sahne daha canlı olur.