Anlamı
çok öfkelenmek, sinirlenmek, coşmak.
Detaylı Açıklama
Ateşi başına vurmak, kişinin birden çok öfkelenmesini, sinirlenmesini, kimi zaman da coşmasını anlatır. Kalıp bedenden alınma bir resimle kurulur: içteki ısı yükselip başa çıkar, yüz kızarır, düşünmeden söylenen sözler buradan doğar. Kalıpta başa vuran şey kişinin kendi ateşidir; dışarıdan gelen bir etki değil, içeride yükselen bir ısı anlatılır. Vurmak fiili işin aniliğini taşır; duygu yavaş yavaş artmaz, bir anda tepeye çıkar. Bu yüzden söz, uzun süredir biriken bir kırgınlık için değil, bir haber, bir söz ya da bir görüntü karşısında hemen kabaran tepki için kurulur. Coşku anlamı da aynı resme dayanır; kalabalık bir sevinçte kişinin kendini tutamaması bu sözle bildirilir.
Örnek Cümleler
- Yapılan haksızlığı görünce ateşi başına vurdu, masaya yumruğunu indirip ayağa kalktı.
- Gol atıldığında ateşi başına vuran taraftar bayrağını sallayarak tribüne fırladı.
- Telefonda söylenenleri duyunca ateşi başına vurdu, kapıyı çarpıp evden çıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çok öfkelenmek ve sinirlenmek için kurulur; ayrıca coşmak için de kullanılır. Bu yüzden yalnız kızgınlık değil, bir anda kabaran sevinç ve heyecan da bu kalıpla anlatılabilir. Hangisinin kastedildiği cümlenin sahnesinden çıkar.
Aynı kuruluş başka adlarla da kurulur: içki başına vurur, güneş başına vurur denir. Hepsinde bir şey başa etki edip kişiyi kendinden geçirir. Ateş de bu dizinin bir üyesidir; kalıp tek başına duran bir söyleyiş değildir.
Değildir; özne ateştir. Kişi yalnız iyelik ekiyle tamlayan olarak durur. Yapı bu yüzden olup biteni kişinin elinde olmayan bir şey gibi sunar; duygu onu kendi isteği dışında sarar. Özne kişi olsaydı sorumluluk da ona geçerdi.