Anlamı
1) yüksek vücut ısısını düşürmek: Alnına sirkeli bez koyun, ateşini alır. 2) derece ile ateşi ölçmek; 3) mec. acıyı, yanmayı azaltmak.
Detaylı Açıklama
Ateşini almak üç işi karşılar. Birincisi yüksek vücut ısısını düşürmektir: hekimin verdiği ateş düşürücüyü kullanmak, ılık duş, dinlendirmek bu yola girer. İkincisi ateşi derece ile ölçmektir; burada bir düşürme yoktur, yalnız ölçüm alınır ve sonuç öğrenilir. Üçüncüsü mecazdır ve acıyı, yanmayı azaltmayı anlatır; yanan bir yere soğuk su tutmak da, sızlayan bir yerin yakıcılığını dindirmek de bu anlama girer. Üç kullanımı birbirine bağlayan şey, ateşin ele alınmasıdır: ya indirilir, ya ölçülür, ya da yakıcılığı hafifletilir. Kalıbın nesnesi ateştir; hastanın ateşi, yanığın ateşi alınır. Hangi anlamın kurulduğu cümledeki araçtan çıkar; derece geçiyorsa ölçüm, bez ya da ilaç geçiyorsa ısıyı indirme anlatılır.
Örnek Cümleler
- Hekimin yazdığı şurup çocuğun ateşini aldı, akşama doğru biraz rahatladı.
- Hemşire her iki saatte bir gelip hastanın ateşini alıyor, tabelaya yazıyordu.
- Yanan eline hemen soğuk su tuttu, biraz olsun ateşini aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Üç anlamda: yüksek vücut ısısını düşürmek, ateşi derece ile ölçmek ve mecaz olarak acıyı, yanmayı azaltmak. İlk ikisi hasta başında kurulur, üçüncüsü ise yanan ya da sızlayan bir yer için söylenir.
Nesne kişi değil, onun ateşidir. Hastayı almak denmez; alınan şey hastanın ateşidir ve sözcük hem iyelik hem belirtme eki taşır. Kişi cümleye ancak tamlayan olarak girer. Bu yüzden kalıp kişiye değil, bir belirtiye uygulanır.
Acı ve yanma azalır. Yanmış bir el, sızlayan bir yer, kavuran bir ağrı için kurulur; yapılan şey acıyı bütünüyle geçirmek değil, yakıcılığını hafifletmektir. Yaranın kendisi yerinde durur, yalnız duyulan yanma hafifler.