Anlamı
kızla erkeğin baş başa yalnız kalmaları kötü sonuçlar doğurabilir.
Detaylı Açıklama
Atasözü iki maddeyi yan yana koyar: ateşle barut. Bunların bir arada durması mümkün değildir, çünkü temas ettikleri anda patlama kaçınılmazdır. Barut kendi başına dururken patlamaz; onu patlatan, yanına gelen ateştir. Söz bu resmi insanlara uygular ve kızla erkeğin baş başa yalnız kalmalarının kötü sonuçlar doğurabileceğini anlatır. Kalıp bir suçlama değil, önceden alınmış bir tedbir gibi kurulur; beklenen sonuç tarafların niyetinden değil, durumun kendisinden çıkarılır. Ev büyüklerinin ağzından, düzeni koruma kaygısıyla söylenebilir. Söz hem gençlere hem onları bir arada bırakacak olanlara yöneltilebilir. Kız ile erkeği baş başa kalmaya güvenilmez sayan bu yargıyı bugün herkes paylaşmaz. Aynı atasözü ateşle barut bir yerde olmaz biçiminde de kurulur.
Örnek Cümleler
- Kızla oğlanı evde yalnız bırakmayın; ateşle barut bir yerde durmaz.
- Yaz boyunca ikisini bir odada yalnız bırakmadılar; ateşle barut bir yerde durmaz.
- Gençleri aynı çatı altında bırakmaya razı olmadı, ateşle barut bir yerde durmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Baş başa kalması sakıncalı görülen kız ile erkek için söylenir. Sözü kuran kişi, onların yalnız bırakılmasının kötü sonuçlar doğurabileceğini düşünür ve bunu olay olmadan önce bildirir; uyarı da bu yüzden tedbir sayılır.
Bağlaç görevi görür; ateşle barut demek, ateş ile barut demektir. Ek iki maddeyi tek bir öbekte toplar ve onları ayrılmaz bir çift gibi anar. Bulunma eki de nerede durmayacaklarını gösterir: bir yerde.
İkinci bir söyleyiş daha vardır ve fiili değişir: durmaz yerine olmaz kullanılır. Anlam ikisinde de aynı kalır, uyarı da aynı ağırlıkta duyulur; hangisinin seçileceği konuşanın alışkanlığına bağlıdır.