Anlamı
iyi düşünmeden yaptığımız işlerden pişman olarak geri dönmek isteriz ama artık iş işten geçmiştir.
Detaylı Açıklama
Ok yaydan çıktıktan sonra geri çağrılamaz; atasözü bu resmi insanın yaptığı işe uygular. İyi düşünmeden yapılan işin ardından pişmanlık gelir, kişi geri dönmek ister, ama iş işten geçmiştir. Söz bu yüzden iki zamanı birden anlatır: işin yapıldığı an ile pişmanlığın duyulduğu an. Sonucun sorumluluğu oku atanda kalır. Ortada bir uyarı vardır, fakat söz iş olup bittikten sonra da söylenir; kalıp bu hâliyle hem öğüt hem teselli gibi duyulabilir. Ok benzetmesi hareketin tek yönlü olduğunu gösterir, çünkü atıcı elinden çıkanı artık yönetemez. Sözün konusu işin doğruluğu değil, geri alınamayacağıdır. Kalıp geniş zamanla kurulur ve olanı her durum için geçerli bir kural gibi bildirir.
Örnek Cümleler
- Bir kere söyledin, artık atılan ok geri dönmez, o söz ağzından çıktı.
- İstifa dilekçesini verdikten sonra pişman oldu ama atılan ok geri dönmez.
- İmzayı attıktan sonra şartları okumaya başladı; atılan ok geri dönmez.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözün yeri olaydan sonrasıdır. Karar verilmiş, söz söylenmiş, imza atılmıştır; kişi dönmenin yolunu ararken bu sözle karşılaşır. Aynı cümle işten önce kurulduğunda ise uyarıya döner ve acele etmemeyi ister.
Edilgen sıfat-fiildir; oku atanın kim olduğu söylenmez. Ok yapılmış işin yerini tutar ve cümlenin öznesi olur. Yapı böylece dikkati atıcıdan alıp yola çıkmış olan şeye kaydırır. Kim attı sorusu artık sorulmaz.
Yapılanın geri alınamayacağıdır. Atasözü bunu iyi düşünülmeden yapılan iş ve ardından gelen pişmanlık için söyler; kişi dönmek ister, ama elinden çıkanı geri çağıramaz. Ok bir kez yaydan çıkmıştır.