Anlamı
olan olmuş, iş işten geçmiş, artık yapacak bir şey yok.
Detaylı Açıklama
Sözün düz görüntüsü iki işten söz eder: av avlanmış, tav tavlanmıştır. Tav, bir şeyin kıvamına gelmesi, işlenecek hâle gelmesidir; demir tavında dövülür, hamur tavını bulur. Sözün yerleşik kullanımındaki anlamı ise şudur: olan olmuş, iş işten geçmiştir, artık yapacak bir şey yoktur. Söz bu yüzden geç kalmış bir itiraz, sonradan akla gelen bir öneri ya da değiştirilemeyecek bir karar karşısında kurulur. İçinde kabulleniş vardır, kimi zaman da geç kalmanın verdiği burukluk duyulur. Sonucun iyi mi kötü mü olduğu kalıpta söylenmez; anlatılan yalnız kapanmış olmasıdır. İki yarı da geçmiş zamanla kurulur; iş konuşulmadan önce bitmiştir ve sözü söyleyen bunu bildirmekle yetinir. Kalıp bu yüzden tartışmayı sürdürmez, kapatır.
Örnek Cümleler
- Şimdi itiraz etmenin bir anlamı yok, av avlanmış tav tavlanmış.
- Sözleşme dün imzalandı; av avlanmış tav tavlanmış, geri dönüşü yok.
- Maç bitti, av avlanmış tav tavlanmış; sonucu değiştiremeyiz, önümüze bakalım.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Tav, işlenecek kıvamı anlatır. Demirci demiri kızdırır, hamurcu hamuru bekletir; ikisi de o kıvama gelsin diye uğraşır. Sözün iki yarısının düz anlamı tek başına işin bittiğini göstermez; iş işten geçti anlamı atasözünün yerleşik kullanımından gelir.
Her yarıda önce ad, sonra o addan yapılmış fiil gelir: av avlanmış, tav tavlanmış. Kökün yinelenmesi sözü ritimli kılar ve akılda tutar. Duyulan geçmiş zaman da olanın konuşmadan önce gerçekleştiğini bildirir; söyleyen olaya sonradan varmıştır.
Söylemez. Kalıp yalnız işin bittiğini bildirir; çıkan sonucun beğenilip beğenilmediği cümlenin geri kalanından anlaşılır. Bu yüzden hem sevinçli hem buruk bir yerde kurulabilir; kalıbın kendisi tarafsız durur.